Soket Labs आणि ZenteiQ या स्टार्टअप्सनी 'IndiaAI Mission' अंतर्गत भारताची स्वतःची एआय (AI) मॉडेल्स सादर केली आहेत. विदेशी तंत्रज्ञानावर अवलंबून न राहता आता भारत स्वतःचे 'सॉवरेन' एआय इन्फ्रास्ट्रक्चर तयार करण्यावर भर देत आहे.
स्वदेशी तंत्रज्ञानाची क्रांती\n\nकेंद्र सरकारच्या 'IndiaAI Mission' अंतर्गत Soket Labs आणि ZenteiQ या स्टार्टअप्सनी देशातील पहिले स्वदेशी एआय फाउंडेशन मॉडेल्स जगासमोर आणले आहेत. इलेक्ट्रॉनिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालयाचे (MeitY) सचिव एस. कृष्णन यांच्या उपस्थितीत हा कार्यक्रम पार पडला, जो भारताच्या एआय तंत्रज्ञानातील स्वावलंबनाच्या दिशेने एक महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे.\n\n### काय आहे ही मॉडेल्स?\n\nSoket Labs ने EKA-1 नावाचे मॉडेल सादर केले आहे, जे प्रामुख्याने गणितीय तर्क आणि बहुभाषिक (Multilingual) क्षमतेवर आधारित आहे. दुसरीकडे, ZenteiQ ने Dhir सीरिजचे 2B आणि 5B व्हेरियंट्स लाँच केले आहेत, जे इंजिनिअरिंग आणि औद्योगिक क्षेत्रातील संशोधनासाठी अत्यंत उपयुक्त ठरतील.\n\n### आव्हाने आणि पुढील वाटचाल\n\nहे स्टार्टअप्स खाजगी असल्याने ते सध्या शेअर बाजाराच्या नियमावलीतून मुक्त असले, तरी त्यांच्यासमोर मोठी आव्हाने आहेत. एआय मॉडेल्सना प्रशिक्षित करण्यासाठी लागणारा GPU चा अवाढव्य खर्च आणि डेटा इन्फ्रास्ट्रक्चरची गरज हे एक मोठे संकट आहे. तसेच, आंतरराष्ट्रीय टेक कंपन्यांच्या तुलनेत हे मॉडेल्स किती प्रभावी ठरतात, यावरच त्यांचे व्यावसायिक यश अवलंबून असेल. या स्टार्टअप्सना दीर्घकाळ टिकून राहण्यासाठी केवळ सरकारी अनुदानावर अवलंबून न राहता, आपली व्यावसायिक व्यवहार्यता (Commercial Viability) सिद्ध करावी लागणार आहे.
