नॅशनल पेमेंट्स कॉर्पोरेशन ऑफ इंडियाने (NPCI) डिजिटल पेमेंटची व्याप्ती वाढवण्यासाठी AiNxt आणि AtOM हे दोन AI-आधारित प्लॅटफॉर्म सादर केले आहेत. दरमहा **२४.५ अब्ज** हून अधिक ट्रान्झॅक्शन्स हाताळणाऱ्या UPI यंत्रणेला हे तंत्रज्ञान अधिक गतिमान करेल.
मुंबईत पार पडलेल्या ग्लोबल फिनटेक फेस्ट २०२६ मध्ये NPCI ने या दोन महत्त्वपूर्ण प्लॅटफॉर्मची घोषणा केली आहे. सध्या UPI वर दरमहा २४.५ अब्ज पेक्षा जास्त व्यवहारांचा ताण येतो, तो पेलण्यासाठी आता 'एजंटिक आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स'चा (Agentic AI) वापर केला जाणार आहे.\n\n### ऑटोमेशनमुळे UPI चा वेग वाढणार\nUPI इकोसिस्टममध्ये बँक आणि पेमेंट सर्व्हिस प्रोव्हायडर्सना ऑनबोर्डिंग आणि टेस्टिंगसाठी मोठा वेळ खर्च करावा लागतो. AtOM (Agentic Orchestration and Messaging) हे प्लॅटफॉर्म मानवी हस्तक्षेप कमी करून डिजिटल स्वाक्षरी असलेल्या वर्कफ्लोवर भर देईल. हे तंत्रज्ञान JSON-RPC २.० मानकांवर आधारित असून, यामुळे नवीन फिचर्स अपडेट करण्याचा वेळ मोठ्या प्रमाणात वाचणार आहे.\n\n### AiNxt: AI डेव्हलपमेंटसाठी नवी दिशा\nदुसरीकडे, AiNxt हे प्लॅटफॉर्म बँका आणि फिनटेक कंपन्यांना स्वतःचे AI एजंट्स विकसित करण्यास मदत करेल. यात 'ब्रिंग-युवर-ओन-मॉडेल' (BYOM) हा दृष्टिकोन ठेवला आहे, ज्यामुळे कंपन्यांना त्यांच्या गरजेनुसार एआय मॉडेल्स UPI नेटवर्कच्या सुरक्षित वातावरणात वापरता येतील.\n\n### गुंतवणुकीच्या दृष्टीने जोखीम आणि जबाबदारी\nहे ऑटोमेशन खर्च कमी करण्यास मदत करेल, परंतु नियामक संस्थांसाठी ही एक मोठी परीक्षा असेल. जर AI एजंट्सने व्यवहार करताना काही चूक केली, तर त्याची जबाबदारी नेमकी कोणाची—युजरची, बँकेची की AI पुरवठादाराची? या प्रश्नांवर येत्या काळात स्पष्टता येणे गरजेचे आहे. सुरक्षा मानके आणि डेटा प्रायव्हसी हे गुंतवणूकदारांसाठी महत्त्वाचे मुद्दे ठरतील.