भारताच्या डेटा सेंटर मार्केटमध्ये मुंबई आता किंग ठरणार आहे. २०२६ च्या ५२% वरून मुंबईचा वाटा थेट ६८% पर्यंत पोहोचण्याची शक्यता आहे. AI आणि क्लाउडच्या वाढत्या मागणीमुळे शहराची क्षमता २ GW पार करेल, मात्र वीज आणि जमिनीच्या उपलब्धतेचे आव्हानही गुंतवणूकदारांसमोर आहे.
डेटा सेंटरचे नवे पॉवरहाऊस: मुंबई
मुंबई आता भारताचे सर्वात मोठे डेटा सेंटर हब बनण्याच्या दिशेने वेगाने आगेकूच करत आहे. इंडस्ट्रीच्या अंदाजानुसार, २०२६ च्या पहिल्या सहामाहीतील ०.९ GW क्षमतेवरून २०२६ पर्यंत ती २ GW च्या पलीकडे जाण्याची शक्यता आहे. यामुळे देशातील टियर-१ मार्केटमध्ये मुंबईचा हिस्सा ५२% वरून थेट ६८% वर पोहोचेल.
AI मुळे बदलले निकष
पारंपारिक क्लाउड सेवा आणि बँकिंग क्षेत्राच्या पलीकडे जाऊन आता आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) मुळे डेटा सेंटरची गरज वाढली आहे. GPU-इंटेन्सिव्ह कामांसाठी जास्त वीज आणि अत्याधुनिक कूलिंग सिस्टिमची गरज भासते आहे. त्यामुळे आता डेव्हलपर्स 'हाय-कॅपॅसिटी कॅम्पस' डिझाइन्सवर भर देत आहेत.
नवी मुंबई आणि ठाणे-बेलापूरचे महत्त्व
मोठ्या जागेच्या गरजेमुळे नवी मुंबई आणि ठाणे-बेलापूर पट्टा डेटा सेंटरसाठी पसंतीचे ठिकाण ठरत आहे. मुंबईच्या सब-सी केबल कनेक्टिव्हिटी आणि हाय-स्पीड फायबर नेटवर्कमुळे इतर शहरांच्या तुलनेत हे केंद्र अधिक मजबूत ठरत आहे.
आव्हाने आणि गुंतवणुकीचे नवे मॉडेल
मोठ्या प्रमाणात वीज आणि पाण्याची गरज असल्याने पायाभूत सुविधांवरील ताण हे एक मोठे आव्हान आहे. शिवाय, अद्याप कोणताही ठोस 'नॅशनल पॉलिसी फ्रेमवर्क' नसल्याने प्रोजेक्ट्सना मंजुरी मिळताना विलंब होऊ शकतो. यामुळेच आता डेव्हलपर्स 'जॉइंट व्हेंचर' आणि 'स्ट्रक्चर्ड पार्टनरशिप' कडे वळत आहेत, जेणेकरून भांडवलाचा भार वाटून घेता येईल.
गुंतवणूकदारांसाठी येणारा काळ हा प्रकल्पांना वेळेत पूर्ण करण्यावर आणि वीज पुरवठा सुरळीत ठेवण्यावर अवलंबून असेल.