कुणाल गांधींच्या SF विरुद्ध बंगळूरू चर्चेतून स्टार्टअप्ससमोरील आव्हाने समोर

टेक हबची तुलना: SF विरुद्ध बंगळूरू

Eigen Labs चे इंडिया हेड कुणाल गांधी यांनी अलीकडेच सोशल मीडियावर सॅन फ्रान्सिस्को (SF) आणि बंगळूरू या जागतिक टेक हबची तुलना केली आहे. यामुळे भारतातील स्टार्टअप्सच्या परिसंस्थेच्या (ecosystem) विकासावर आणि जागतिक स्तरावर स्पर्धा करण्याच्या क्षमतेवर नवीन चर्चा सुरू झाली आहे. गांधी यांच्या मते, बंगळूरू हे भारतातील प्रमुख तंत्रज्ञान केंद्र असले तरी, भांडवल मिळवणे, पायाभूत सुविधा आणि व्यवसाय चालवण्याची सुलभता यासारख्या बाबतीत ते अजूनही सॅन फ्रान्सिस्कोच्या तुलनेत मागे आहे.

भांडवल, महत्त्वाकांक्षा आणि पायाभूत सुविधांमधील तफावत

गांधी यांनी स्पष्ट केले की सॅन फ्रान्सिस्कोमध्ये उद्योजकता वाढवण्यासाठी काही खास पैलू आहेत. SF मध्ये गुंतवणूकदार आणि इतर उद्योजकांशी संपर्क साधणे अधिक सोपे आहे. तसेच, सिलिकॉन व्हॅलीमध्ये उच्च-जोखीम असलेल्या स्टार्टअप्समधील अपयशांना सामोरे जाण्याची संस्कृती अधिक चांगली विकसित झाली आहे.

याउलट, बंगळूरू हे भारतातील तंत्रज्ञान आणि सॉफ्टवेअर विकासाचे प्रमुख केंद्र असले तरी, गांधींनी काही गंभीर संरचनात्मक मर्यादांवर बोट ठेवले. शहरातील वाहतूक कोंडी आणि अनियमित शहर सेवा यासारख्या पायाभूत सुविधांच्या समस्यांमुळे संस्थापकांना व्यवसायावर लक्ष केंद्रित करणे कठीण होते, असे ते म्हणाले. केवळ भौतिक पायाभूत सुविधाच नाही, तर भारतातील प्रशासकीय गुंतागुंत (bureaucratic complexities) यामुळे व्यवसाय चालवणे आणि विशेषतः बंद करणे हे सिंगापूर किंवा डेलावेअर सारख्या ठिकाणांपेक्षा अधिक कठीण असल्याचे अनेकांनी मान्य केले.

या चर्चेचे महत्त्व

ही चर्चा थेट कोणत्याही सूचीबद्ध स्टॉक किंवा आर्थिक साधनावर परिणाम करत नाही. तथापि, भारतातील व्हेंचर कॅपिटल (Venture Capital) आणि स्टार्टअप परिसंस्थेच्या स्थितीवर लक्ष ठेवणाऱ्या गुंतवणूकदारांसाठी ही महत्त्वाची आहे. नियामक प्रक्रिया आणि पायाभूत सुविधांमधील अडथळे यामुळे संस्थापकांना कंपनी कुठे नोंदणी करावी किंवा व्हेंचर कॅपिटलिस्ट कुठे गुंतवणूक करण्यास प्राधान्य देतील, यावर परिणाम होतो.

गुंतवणूकदारांसाठी, ही चर्चा भारतीय परिसंस्थेतील अजूनही असलेल्या अडचणींची आठवण करून देते. भारताने अनेक युनिकॉर्न्स (unicorns) तयार केले असले तरी, जागतिक मानकांशी बरोबरी साधण्यासाठी केवळ प्रतिभाच नव्हे, तर व्यवसाय बंद करण्याची प्रक्रिया सुलभ करणारे धोरणात्मक बदल आणि कार्यक्षमतेत सुधारणा करणाऱ्या पायाभूत सुविधांचीही गरज आहे, असे या चर्चेतून सूचित होते.

गांधी यांना विश्वास आहे की बंगळूरूमध्ये SF सारखे स्थान मिळवण्याची क्षमता आहे, परंतु त्यासाठी किती वेळ लागेल हे त्यांनी सांगितले नाही. ही चर्चा भारतातील स्टार्टअप्सच्या सद्यस्थितीचे एक गुणात्मक मूल्यांकन आहे, जे दर्शवते की येथील टॅलेंट पूल जागतिक दर्जाचा असला तरी, कामकाजाचे वातावरण अजूनही त्यांच्या जागतिक प्रतिस्पर्धकांच्या तुलनेत मागे आहे.