भारताची फोटोनिक्स बाजारपेठ वेगाने विस्तारत असून ती २०२३ पर्यंत **२.५ अब्ज डॉलरवरून १० अब्ज डॉलरवर** पोहोचण्याची शक्यता आहे. AI डेटा सेंटर्स आणि 5G मुळे या क्षेत्राला मोठी मागणी मिळत आहे.
बाजारपेठेचा विस्तार आणि संधी
भारतीय फोटोनिक्स क्षेत्र सध्या परिवर्तनाच्या उंबरठ्यावर आहे. सध्या सुमारे २.५ अब्ज डॉलर असलेली ही बाजारपेठ २०२३ पर्यंत १० अब्ज डॉलरपर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज वर्तवला जात आहे. एआय (AI) डेटा सेंटर्स, 5G आणि 6G नेटवर्कच्या वाढत्या गरजांमुळे ही क्रांती होत आहे.
इंडिया फोटोनिक्स असोसिएशन (IPA) ची स्थापना
या क्षेत्रातील संशोधनाला आणि उत्पादनाला चालना देण्यासाठी 'इंडिया फोटोनिक्स असोसिएशन' (IPA) ची स्थापना करण्यात आली आहे. यात ६५ संस्थापक सदस्यांचा समावेश असून, Tejas Networks आणि SFO Technologies सारख्या मोठ्या कंपन्या या प्रवासात पुढाकार घेत आहेत. भारताला आयातीवर अवलंबून राहण्याऐवजी उत्पादनाचे केंद्र बनवणे हे या असोसिएशनचे मुख्य उद्दिष्ट आहे.
गुंतवणुकीची सुरुवात
GX Group ने भारतात ५०० कोटी रुपयांची गुंतवणूक करण्याची घोषणा केली आहे. डिसेंबर २०२६ पर्यंत त्यांचा नवीन मॅन्युफॅक्चरिंग प्लांट सुरू होईल, जिथे ऑप्टिकल ट्रान्सिव्हर युनिट्सचे उत्पादन केले जाईल. हे तंत्रज्ञान १०० ते ४०० जीबीपीएस (Gbps) वेगवान डेटा ट्रान्समिशनसाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
सरकारी पाठबळ आणि आव्हाने
Semicon India आणि Electronics Component Manufacturing Scheme (ECMS) सारख्या सरकारी योजनांच्या माध्यमातून या क्षेत्राला पाठबळ दिले जात आहे. मात्र, जागतिक बाजारपेठेतील तीव्र स्पर्धा, कुशल मनुष्यबळाची कमतरता आणि मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन वाढवण्याचे आव्हान या कंपन्यांसमोर असणार आहे. गुंतवणुकदारांनी आता या कंपन्यांच्या उत्पादन टप्प्यांवर आणि सरकारी योजनांच्या अंमलबजावणीवर लक्ष ठेवणे गरजेचे आहे.