भारतातील ड्रोन उद्योगाला आता मोठ्या आव्हानांचा सामना करावा लागत आहे. २०२५ मध्ये स्टार्टअप्सनी **$१९८ दशलक्ष** उभे केले असले, तरी आता गुंतवणूकदार केवळ तंत्रज्ञानावर नव्हे, तर कंपनीच्या नफ्यावर (Profitability) आणि व्यावसायिक स्थिरतेवर (Commercial Viability) लक्ष केंद्रित करत आहेत.
भारतातील ड्रोन-टेक उद्योगाची कथा सध्या एका मोठ्या वळणावर उभी आहे. २०२५ मध्ये या क्षेत्राकडे $१९८ दशलक्ष एवढा मोठा ओघ आला असला तरी, आता टप्प्याटप्प्याने होणारा निधी (Late-stage funding) मिळवणे कठीण झाले आहे. गुंतवणूकदार आता प्रोटोटाइप्सच्या पलीकडे जाऊन कंपनीचे उत्पादन मोठ्या प्रमाणावर करण्याची क्षमता आणि शाश्वत नफा याकडे पाहत आहेत.
डिफेन्स कॉन्ट्रॅक्ट्स आणि लिक्विडिटीचे जाळे
अनेक ड्रोन स्टार्टअप्स हे पूर्णपणे सरकारी डिफेन्स कॉन्ट्रॅक्ट्सवर अवलंबून आहेत. हे कॉन्ट्रॅक्ट्स प्रतिष्ठेचे असले तरी, त्यात 'लिक्विडिटी ट्रॅप' (Liquidity Trap) असतो. सरकारी देयके मिळण्यासाठी अनेकदा १८ महिने लागतात, ज्यामुळे कंपनीचे भांडवल अडकून पडते आणि दैनंदिन कामकाजासाठी रोख रकमेचा (Cash Crunch) तुटवडा निर्माण होतो. त्यामुळेच आता गुंतवणूकदार खासगी क्षेत्रातील क्लायंट्स आणि एक्सपोर्टवर भर देण्यास सांगत आहेत.
'ड्रोन-अॅज-अ-सर्व्हिस' मॉडेलला पसंती
गुंतवणूकदार आता कंपन्यांना 'ड्रोन-अॅज-अ-सर्व्हिस' मॉडेलकडे वळवत आहेत. एकदाच हार्डवेअर विकण्यापेक्षा, सॉफ्टवेअर आणि अॅनालिटिकल सेवांच्या माध्यमातून मिळणारा नियमित महसूल (Recurring Income) अधिक स्थिर मानला जात आहे.
बाजारपेठेचा कल
ideaForge, Data Patterns, आणि MTAR Technologies यांसारख्या कंपन्यांचे प्रदर्शन सध्या इंडस्ट्रीसाठी बेंचमार्क मानले जात आहे. शेअर बाजारातील गुंतवणूकदार आता या कंपन्यांच्या ऑर्डर बुक आणि EBITDA मार्जिनकडे पाहूनच निर्णय घेत आहेत. ज्या कंपन्या त्यांचा 'कॅश कन्वर्जन सायकल' कमी करतील, म्हणजेच उत्पादन विकल्यानंतर पैसे लवकर मिळवतील, त्याच भविष्यात टिकून राहतील.