सेमीकंडक्टर डिझाइनचे जागतिक केंद्र म्हणून भारताने आपली ओळख निर्माण केली आहे. Qualcomm आणि Infineon सारख्या दिग्गज कंपन्यांसोबत भारतीय इंजिनिअर्स काम करत आहेत. मात्र, सर्व्हिस मॉडेलकडून स्वतःचे 'होम-ग्रोन' चिप प्रोडक्ट्स बनवण्यापर्यंतचा प्रवास स्टार्टअप्ससाठी अजूनही कठीण आहे.
भारत आज सेमीकंडक्टर डिझाइनसाठी एक महत्त्वाची बाजारपेठ बनला आहे. Qualcomm, Texas Instruments आणि Infineon सारख्या जागतिक दिग्गज कंपन्यांसाठी भारतीय टीम्स जटिल चिप आर्किटेक्चर विकसित करत आहेत. तांत्रिकदृष्ट्या भारत सक्षम असला तरी, आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत स्वतःचे चिप प्रोडक्ट्स विकण्यात आपण कुठे मागे पडतो, हा प्रश्न गुंतवणूकदारांसाठी महत्त्वाचा आहे.
सर्व्हिस मॉडेल विरुद्ध फॅबलेस मॉडेल
सध्या भारतातील कंपन्यांचे मॉडेल हे मुख्यत्वे 'डिझाइन सर्व्हिसेस'वर केंद्रित आहे. याचा अर्थ भारतीय कंपन्या बहुराष्ट्रीय कंपन्यांच्या इंजिनिअरिंग टीमचा विस्तार म्हणून काम करतात. याउलट Nvidia किंवा Broadcom सारख्या 'फॅबलेस' कंपन्या स्वतःची इंटेलेक्चुअल प्रॉपर्टी (IP) तयार करतात, मार्केटची गरज ओळखतात आणि उत्पादनाची विक्री स्वतः हाताळतात. हे मॉडेल विकसित करण्यासाठी मार्केटिंग आणि सेल्समधील वेगळ्या कौशल्यांची गरज आहे.
गुंतवणुकीतील जोखीम आणि आव्हाने
प्रोडक्ट-आधारित स्टार्टअप्ससाठी सुरुवातीचा काळ आव्हानात्मक असतो. डिझाइन सर्व्हिसमध्ये क्लायंटकडून फी मिळत असल्याने महसूल स्थिर असतो, परंतु प्रोडक्ट कंपनीला आर अँड डी (R&D) वर मोठा खर्च करावा लागतो. यामुळे सुरुवातीला मोठा 'कॅश बर्न' (Cash Burn) होतो.
तसेच, भारताकडे स्वतःचे उत्पादन प्लांट (foundries) नसल्यामुळे, चिप प्रिंट करण्यासाठी परदेशातील फॅसिलिटीवर अवलंबून राहावे लागते. तिथली क्षमता मिळवणे हे एक मोठे ऑपरेशनल आव्हान आहे.
भविष्यातील संधी
गुंतवणूकदारांसाठी सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, एखादी कंपनी केवळ डिझाइन सेवा देते की स्वतःची मालकीची चिप आयपी (IP) तयार करते, हे पाहणे. सर्व्हिस कंपन्यांची वाढ मर्यादित असते, तर यशस्वी प्रोडक्ट कंपन्या भविष्यात मोठी झेप घेऊ शकतात. भारतीय स्टार्टअप्स आपल्या व्यवसायात किती लवकर हा बदल घडवून आणतात आणि ग्लोबल मार्केटमध्ये स्थान निर्माण करतात, याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे.