भारताच्या 'Chips to Start-ups' (C2S) या योजनेने चिप डिझाइनमध्ये **68,000** पेक्षा जास्त विद्यार्थ्यांना प्रशिक्षण दिले आहे, तर **254** चिप डिझाइन आता फॅब्रिकेशनसाठी (fabrication) तयार आहेत. यामुळे देशाची सेमीकंडक्टर (semiconductor) क्षेत्रातील आत्मनिर्भरता वाढणार आहे.
सेमीकंडक्टर क्षेत्रात भारताची मोठी झेप
भारत सरकारने सुरू केलेल्या 'Chips to Start-ups' (C2S) या महत्त्वाकांक्षी योजनेअंतर्गत 68,000 हून अधिक विद्यार्थ्यांना सेमीकंडक्टर चिप डिझाइनचे प्रशिक्षण देण्यात यश आले आहे. हा देशाच्या सेमीकंडक्टर क्षेत्रातील विकासासाठी एक मोठा टप्पा मानला जात आहे. या योजनेचा मुख्य उद्देश देशातील विशेष कुशल मनुष्यबळाची कमतरता भरून काढणे हा आहे.
254 चिप डिझाइन पूर्ण
या उपक्रमातून केवळ प्रशिक्षणच दिले गेले नाही, तर 254 चिप डिझाइनचे 'टेप-आऊट' (tape-out) म्हणजे निर्मितीसाठी अंतिम डिझाइन तयार करण्याचे कामही पूर्ण झाले आहे. यापैकी 175 डिझाइन्स मोहाली येथील सेमी-कंडक्टर लॅबोरेटरी (SCL) मध्ये 180 nm तंत्रज्ञानाचा वापर करून विकसित करण्यात आले, तर उर्वरित 79 डिझाइन्स परदेशातील फॅब्रिज् (foundries) कडे पाठवण्यात आले आहेत.
शैक्षणिक संस्थांना आधुनिक साधने उपलब्ध
डिझाइनचे हे काम सुलभ करण्यासाठी, देशभरातील 332 शैक्षणिक संस्थांना आधुनिक इलेक्ट्रॉनिक डिझाइन ऑटोमेशन (EDA) टूल्सचा (tools) वापर करण्याची संधी मिळाली आहे. Synopsys, Cadence आणि Siemens EDA सारख्या जागतिक कंपन्यांच्या या टूल्समुळे विद्यार्थ्यांना आणि संशोधकांना इंडस्ट्री-लेव्हल (industry-level) प्रोजेक्ट्सवर काम करता आले आहे.
भविष्यातील क्षमता
IIT तिरुपती आणि IIITDM कुरनूल सारख्या संस्था हाय-परफॉर्मन्स कंप्युटिंग (high-performance computing), क्रिप्टोग्राफी (cryptography) आणि आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (Artificial Intelligence) साठी स्पेशलाइज्ड प्रोसेसर्स (specialized processors) आणि एक्सलरेटर्स (accelerators) विकसित करण्यावर काम करत आहेत. यातील अनेक प्रोजेक्ट्स प्रोटोटाइप व्हॅलिडेशनच्या (prototype validation) टप्प्यावर आहेत, जे शैक्षणिक संशोधन आणि व्यावसायिक उत्पादनांमधील अंतर कमी करण्यासाठी महत्त्वाचे आहे.
पुढील आव्हाने
सेमीकंडक्टर क्षेत्रातील दीर्घकालीन यश हे तयार झालेल्या डिझाइन्सचे व्यावसायिक स्तरावर उत्पादन करण्यावर अवलंबून असेल. यासाठी उत्पादन पायाभूत सुविधांमध्ये (manufacturing infrastructure) सातत्यपूर्ण गुंतवणूक आणि स्टार्टअप्सना (startups) त्यांच्या डिझाइन्स यशस्वीरित्या वाढवण्याची क्षमता महत्त्वाची ठरेल. स्थानिक चिप इकोसिस्टम (ecosystem) परिपक्व होत असल्याचे हे संकेत आहेत, जे भविष्यात आयातित घटकांवरील अवलंबित्व कमी करू शकतात.