२०२६ च्या पहिल्या नऊ महिन्यांत भारतीयांनी तब्बल ३० कोटी वेळा ॲस्ट्रॉलॉजी आणि फेथ-बेस्ड ॲप्स डाऊनलोड केली आहेत. Astrotalk सारख्या कंपन्या AI च्या जोरावर विस्तारत असल्या, तरी मार्केटिंगचा वाढता खर्च आणि नियमांमुळे गुंतवणूकदारांच्या नजरा या क्षेत्रावर खिळल्या आहेत.
भारताच्या पारंपारिक प्रथांचे डिजिटलायझेशन आता एका नवीन टप्प्यावर पोहोचले आहे. जानेवारी ते सप्टेंबर २०२६ या काळात देशात अध्यात्मिक आणि ज्योतिषशास्त्राशी संबंधित ॲप्सच्या डाऊनलोड्सचा आकडा ३० कोटींवर पोहोचला आहे. स्मार्टफोन वापरकर्त्यांच्या दैनंदिन जीवनाचा हे ॲप्स आता एक अविभाज्य भाग बनत असल्याचे हे लक्षण आहे.
AI आणि वाढती प्रतिबद्धता (Engagement)
केवळ होरोस्कोप किंवा कॅलेंडरपुरते मर्यादित न राहता, आता ही प्लॅटफॉर्म्स कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा (AI) वापर करत आहेत. यामुळे युजर्सना वैयक्तिक सल्ला, रिअल-टाइम कन्सल्टेशन आणि व्हर्च्युअल पूजा यांसारख्या सेवा मिळत आहेत. यामुळे युजर्स या ॲप्सवर जास्त वेळ व्यतीत करत आहेत, जे या कंपन्यांच्या बिझनेस मॉडेलसाठी सकारात्मक आहे.
युनिकॉर्न दर्जा आणि IPO ची चर्चा
सध्या हे क्षेत्र खाजगी कंपन्यांच्या ताब्यात आहे. उदाहरणादाखल, Astrotalk सारख्या कंपन्यांनी $१ अब्ज पेक्षा जास्त व्हॅल्युएशन गाठून युनिकॉर्नचा दर्जा मिळवला आहे. ही कंपनी २०२६-२७ दरम्यान आपला IPO आणण्याच्या तयारीत आहे. या कंपन्या सध्या NSE किंवा BSE वर सूचीबद्ध नसल्या तरी, आगामी काळातील त्यांच्या पब्लिक लिस्टिंगवर गुंतवणूकदारांचे बारीक लक्ष आहे.
गुंतवणूकदारांसमोरील धोके आणि आव्हाने
जरी हे क्षेत्र वेगाने वाढत असले, तरी काही आव्हाने कायम आहेत:
- मार्केटिंग खर्च: नवीन युजर्सना आकर्षित करण्यासाठी कंपन्या प्रचंड खर्च करत आहेत. हा खर्च भविष्यात नफ्यात रूपांतरित करणे हे मोठे आव्हान असेल.
- रेग्युलेटरी स्कॅनिंग: SEBI सारख्या संस्था भविष्यात या कंपन्यांच्या सेवांच्या पारदर्शकतेवर आणि युजर्सच्या डेटा सुरक्षेवर लक्ष ठेवू शकतात.
- AI वरील अवलंबित्व: अल्गोरिदमवर आधारित सल्ल्यांच्या अचूकतेबद्दल आणि नैतिकतेबद्दलही प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले जात आहेत.
सध्या हे क्षेत्र स्पर्धात्मक असून, गुंतवणूकदारांसाठी कंपनीचे आर्थिक रिपोर्ट आणि नियामक अनुपालन (Compliance) पाहणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.