न्यूयॉर्कने वर्गात generative AI वर बंदी घातली असली तरी, भारताची परिस्थिती वेगळी आहे. भारताच्या शिक्षण क्षेत्रात AI चा वापर शिक्षक कमतरता भरून काढण्यासाठी एक प्रभावी साधन ठरू शकतो, ज्यामुळे EdTech कंपन्यांसमोर नवीन वाटा खुल्या झाल्या आहेत.
न्यूयॉर्क सिटीने आठवीपर्यंतच्या विद्यार्थ्यांसाठी वर्गात जनरेटिव्ह AI वापरण्यावर निर्बंध लादले आहेत. मात्र, भारताचे शैक्षणिक वास्तव पूर्णपणे वेगळे आहे. आपल्याकडे असलेल्या मर्यादित संसाधनांमुळे आणि शिक्षकांच्या तुटवड्यामुळे AI कडे एक समस्या म्हणून पाहण्याऐवजी, 'फोर्स मल्टिप्लायर' (force multiplier) म्हणून पाहणे गरजेचे आहे.
भारतीय शिक्षण व्यवस्थेचे आव्हान
विकसित देशांमध्ये AI मुळे शिकवण्याची पद्धत बदलेल का, याची चर्चा सुरू आहे. मात्र, भारतात अनेक शाळांमध्ये विद्यार्थी-शिक्षक गुणोत्तर (student-teacher ratio) खूप जास्त आहे. अशा परिस्थितीत, प्रत्येक विद्यार्थ्याला वैयक्तिक लक्ष देणे शिक्षकांसाठी एक मोठे आव्हान असते. येथे AI एक सहाय्यक भूमिका बजावू शकते.
EdTech साठी नवी दिशा
भारतीय EdTech कंपन्यांसाठी AI आता केवळ शिकवण्याचे माध्यम नसून, ती शिक्षकांना मदत करणारी प्रणाली बनत आहे. इंग्रजी किंवा गणित यांसारख्या विषयांत जिथे सातत्यपूर्ण सरावाची गरज असते, तिथे AI आधारित टूल्स विद्यार्थ्यांच्या शंकांचे निरसन करून शिक्षकांवरील भार हलका करू शकतात. ज्या कंपन्या मानवी शिक्षकांना पर्याय न होता त्यांना 'सपोर्ट सिस्टीम' म्हणून मदत करतील, त्यांच्यासाठी विकासाच्या मोठ्या संधी आहेत.
गुंतवणूकदारांसाठी काय महत्त्वाचे?
येणाऱ्या काळात सरकार AI च्या वापरावर काय नियम ठरवते, याकडे गुंतवणूकदारांचे लक्ष असणे गरजेचे आहे. जर सरकारने AI च्या जबाबदार वापराला प्रोत्साहन दिले, तर EdTech क्षेत्रातील अनेक स्टार्टअप्सचे बिझनेस मॉडेल मजबूत होईल. मात्र, जर अनपेक्षितपणे पूर्ण बंदी आणली, तर या क्षेत्राला तात्पुरता फटका बसू शकतो. भविष्यात मानवी शिक्षण आणि तंत्रज्ञान यांचा योग्य समतोल राखणाऱ्या कंपन्याच दीर्घकाळ टिकतील.