भारतातील प्रादेशिक भाषांवर आधारित AI स्टार्टअप्सनी आतापर्यंत **$657 मिलियन** (सुमारे **56 डील**) उभारले आहेत. **2026** मध्ये गुंतवणुकीचा कल मोठ्या राऊंड्सकडे झुकत असला, तरी विदेशी इन्फ्रास्ट्रक्चरवरील अवलंबित्व आणि लेयट-स्टेज गुंतवणुकीची कमतरता हे मोठे आव्हान आहे.
भारतीय आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) क्षेत्र, विशेषतः भारतीय भाषांवर (Indic Languages) लक्ष केंद्रित करणाऱ्या स्टार्टअप्सनी 2021 पासून $657 मिलियन चा महत्त्वाचा टप्पा गाठला आहे. आतापर्यंत अनेक लहान डील्समध्ये विखुरलेली ही गुंतवणूक आता 2026 मध्ये मोठ्या आणि मोजक्या राऊंड्सकडे वळत असल्याचे दिसून येत आहे. यामध्ये Sarvam AI ने आपला 'सॉव्हरिन AI' प्लॅटफॉर्म तयार करण्यासाठी यावर्षी मोठी गुंतवणूक मिळवून आघाडी घेतली आहे.
इकोसिस्टमचे दोन मुख्य विभाग:
१. कोअर मॉडेल डेव्हलपमेंट: यामध्ये Sarvam, Gnani, Soket AI आणि BharatGen सारख्या कंपन्यांचा समावेश आहे, ज्या भाषिक मॉडेल्स आणि स्पीच ट्रान्सलेशनवर काम करत आहेत.
२. एंटरप्राइझ सोल्युशन्स: यामध्ये Skit.ai आणि GreyLabs सारख्या कंपन्यांचा समावेश आहे, ज्या व्यवसायांसाठी AI टूल्स पुरवतात. विशेषतः GreyLabs बँकिंग क्षेत्रात RBL Bank, AU Small Finance Bank आणि IDFC FIRST Bank ला व्हाईस AI सोल्यूशन्स पुरवून मोठी प्रगती करत आहे.
आव्हाने आणि भविष्यातील दिशा:
सिंगापूर किंवा सौदी अरेबियाप्रमाणे सरकारकडून थेट मदत मिळण्याऐवजी, भारतीय मॉडेल्स पूर्णपणे खासगी गुंतवणुकीवर अवलंबून आहेत. Krutrim ने संशोधनापेक्षा लाँग-टर्म प्रॉफिटसाठी थेट AI क्लाउड इन्फ्रास्ट्रक्चर उभारण्यावर भर दिला आहे.
मात्र, अद्याप यातील बहुतांश फंडिंग हे 'सीड' किंवा 'अर्ली-स्टेज' आहे. सर्वात मोठा धोका म्हणजे विदेशी टेक इन्फ्रास्ट्रक्चरवर असलेले अवलंबित्व. अलीकडेच काही डेव्हलपर्सना आंतरराष्ट्रीय AI मॉडेल्सचा ॲक्सेस तात्पुरता बंद झाल्याचा फटका बसला होता, ज्याने आत्मनिर्भरतेची गरज अधोरेखित केली आहे. आता गुंतवणूकदारांचे लक्ष केवळ मॉडेल डेव्हलपमेंटवरून हटून एंटरप्राइझ इंटिग्रेशन आणि स्थिर पायाभूत सुविधांकडे वळत आहे.