भारतीय IT इंडस्ट्री आता मनुष्यबळावर आधारित वाढीऐवजी AI-आधारित मॉडेलकडे वळत आहे. AI मुळे पारंपरिक एंट्री-लेव्हल नोकऱ्या कमी होत असल्या तरी, **2022 ते ऑगस्ट 2026** दरम्यान **31,921** नोकऱ्या कमी झाल्याच्या तुलनेत **83,100** AI-संबंधित नवीन नोकऱ्या निर्माण झाल्या आहेत. गुंतवणूकदारांसाठी, हा बदल एक नवीन वास्तव दर्शवतो: IT कंपन्या आता जास्त मूल्यावर आधारित आणि कार्यक्षमतेवर केंद्रित कामांकडे वळत आहेत, मात्र यामध्ये स्किल्स गॅप (Skills Gap) वाढण्याचा आणि कर्मचाऱ्यांना पुन्हा प्रशिक्षित करण्याचा खर्च वाढण्याचा धोका आहे.
AI नोकऱ्या वाढल्या, नोकऱ्या कमी झाल्याचे प्रमाण कमी
भारतीय IT सेवा क्षेत्रात एक मोठे परिवर्तन घडत आहे. कंपन्या आता पूर्वीसारख्या मोठ्या संख्येने एंट्री-लेव्हल कर्मचाऱ्यांची भरती करण्याऐवजी नवीन तंत्रज्ञानावर आधारित कामांवर लक्ष केंद्रित करत आहेत. आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) मुळे नोकऱ्या कमी होण्याच्या चिंता व्यक्त होत असल्या तरी, उपलब्ध आकडेवारीनुसार कामांची पुनर्रचना होत असतानाच नवीन रोजगाराच्या संधीही निर्माण होत आहेत.
Nomura च्या अहवालानुसार, 2022 ते ऑगस्ट 2026 या काळात भारतीय बाजारात 83,100 AI-संबंधित नोकऱ्यांसाठी भरती झाली आहे. त्याच काळात AI मुळे 31,921 नोकऱ्या कमी झाल्याचं समोर आलं आहे. यावरून हे स्पष्ट होतं की AI मुळे नियमित कामं स्वयंचलित होत असली तरी, ते नवीन संधींसाठी एक चालक म्हणूनही काम करत आहे. कंपन्या आता मोठ्या प्रमाणावरील भरतीऐवजी विशेष कौशल्यांवर आधारित भरतीवर भर देत आहेत.
बदलाची आव्हाने
मात्र, हा बदल तितका सोपा नाही. पारंपरिक 'भरती करा आणि प्रशिक्षण द्या' या मॉडेलवर IT कंपन्या वेगाने वाढल्या होत्या, पण आता यावर दबाव येत आहे. ऑटोमेशन टूल्समुळे कोडिंग आणि सपोर्ट सेवांसारखी एंट्री-लेव्हलची कामं केली जात आहेत. नुकतेच Visa ने AI-आधारित उत्पादकता वाढीचे कारण देत जगभरातील पुनर्रचनेचा भाग म्हणून भारतातील त्यांच्या तंत्रज्ञान केंद्रातील सुमारे 1,400 कर्मचाऱ्यांना (जवळपास 40%) कमी केल्याची बातमी याच बदलाचे संकेत देते.
स्किल्स गॅपचे आव्हान
गुंतवणूकदारांसाठी या बदलातील सर्वात मोठे आव्हान म्हणजे वाढता स्किल्स गॅप. जे कर्मचारी ऑटोमेशनमुळे कामावरून काढले जात आहेत, त्यांच्याकडे नवीन AI-केंद्रित भूमिकांसाठी आवश्यक असलेले विशेष तांत्रिक ज्ञान नाही. त्यामुळे कंपन्यांना अंतर्गत कर्मचाऱ्यांना पुन्हा प्रशिक्षण देण्यावर अधिक लक्ष केंद्रित करावे लागत आहे. IFSC AI Survey 2026 नुसार, सुमारे 32% कंपन्या कर्मचाऱ्यांची कपात करण्याऐवजी अंतर्गत री-स्किलिंग (Re-skilling) कार्यक्रमांना प्राधान्य देत आहेत.
यामुळे कंपन्यांच्या नफ्यावर दबाव येऊ शकतो. हजारो कर्मचाऱ्यांना नवीन कौशल्ये शिकवण्याचा खर्च आणि AI तज्ञांना द्यावा लागणारा जास्त पगार यामुळे IT कंपन्यांच्या आर्थिक कामगिरीवर परिणाम होण्याची शक्यता आहे. TCS आणि Infosys सारख्या मोठ्या कंपन्या या वाढत्या खर्चाला AI मुळे मिळणाऱ्या कार्यक्षमतेशी कसे संतुलित करतात यावर गुंतवणूकदार बारकाईने लक्ष ठेवून आहेत.
भविष्यातील दिशा
भारतीय IT कंपन्यांचे भविष्य यावर अवलंबून असेल की त्या किती लवकर मनुष्यबळ-आधारित डिलिव्हरी मॉडेल्सना AI-एजंट-आधारित स्ट्रक्चर्समध्ये रूपांतरित करू शकतात. नोकऱ्यांची एकूण संख्या सकारात्मक दिसत असली तरी, बाजारात या बदलाच्या गतीबद्दल सावधगिरी बाळगली जात आहे. गुंतवणूकदार ऑपरेटिंग मार्जिन, मोठ्या प्रमाणावरील री-स्किलिंग उपक्रमांचे यश आणि कंपन्या पारंपरिक 'मॅन-आवर' बिलिंग मॉडेलमधून AI-आउटकम आधारित किंमत निश्चितीकडे यशस्वीपणे संक्रमण करू शकतात की नाही यावर लक्ष ठेवतील.