भारतीय IT कंपन्या आता मानवी कामावर आधारित मॉडेल सोडून AI-आधारित कामांवर लक्ष केंद्रित करत आहेत. **2030** पर्यंत **$300-400 अब्ज** डॉलरची बाजारपेठ काबीज करण्याचे लक्ष्य आहे. TCS आणि Fractal सारख्या कंपन्या AI महसूल वाढवत असताना, गुंतवणूकदारांनी कंपन्यांच्या नवीन किंमत धोरणांकडे आणि पारंपरिक सेवांवरील परिणामांवर लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे आहे.
IT क्षेत्राची AI क्रांती: महसुलाचे मॉडेल बदलतेय!
भारतीय IT सेवा उद्योग एका मोठ्या बदलातून जात आहे. कंपन्या आता केवळ मानवी श्रमावर आधारित काम करण्याऐवजी, बुद्धिमत्ता आणि AI-आधारित परिणामांवर लक्ष केंद्रित करत आहेत. हा बदल दीर्घकालीन वाढीसाठी आवश्यक असला तरी, कंपन्या ग्राहकांकडून पैसे कसे आकारणार आणि त्यांचे कामकाज कसे चालवणार यावर याचा मोठा परिणाम होत आहे.
'टाइम अँड मटेरिअल' ऐवजी 'आउटकम-बेस्ड' प्राइसिंग
अनेक दशकांपासून, भारतीय IT कंपन्या 'टाइम अँड मटेरिअल' (Time & Material) या मॉडेलवर काम करत होत्या, जिथे कामाचे तास किंवा लागलेले मनुष्यबळ यानुसार महसूल मिळत असे. पण आता हे चित्र बदलत आहे. ग्राहक AI गुंतवणुकीतून ठोस व्यवसायिक फायदे (Business Returns) मागत आहेत. त्यामुळे, कंपन्या आता 'आउटकम-बेस्ड' (Outcome-Based) मॉडेलकडे वळत आहेत. यात AI प्रणालींनी दिलेल्या मूल्यावर (Value) आधारित पेमेंट केले जाईल, कामाच्या तासांवर नाही.
या बदलामध्ये काही धोकेही आहेत. पारंपरिक मॅनेज्ड सर्व्हिसेस (Managed Services), ज्या अजूनही प्रमुख IT कंपन्यांच्या 22% ते 45% महसुलाचा भाग आहेत, त्या ऑटोमेशनमुळे (Automation) स्वस्त होऊ शकतात. तसेच, कंपन्या पारंपरिक कोडिंग भूमिकांऐवजी AI-आधारित टूल्समध्ये कुशल असलेल्या कर्मचाऱ्यांना प्राधान्य देत असल्याने, एंट्री-लेव्हल (Entry-level) नोकरभरतीतही घट दिसून येत आहे.
AI मुळे महसुलात वाढ आणि बाजारातील कामगिरी
कंपन्यांमध्ये हा बदल आता दिसू लागला आहे. टाटा कन्सल्टन्सी सर्व्हिसेस (TCS) ने जून 2026 अखेरच्या तिमाहीत $2.6 अब्ज डॉलरच्या वार्षिक AI महसुलाची नोंद केली, जी मागील तिमाहीच्या तुलनेत 13.6% ने वाढ आहे. यातून कंपनी AI ला सेवांमध्ये समाविष्ट करत असल्याचे दिसून येते.
Fractal Analytics ही कंपनी एंटरप्राइझ AI सोल्यूशन्सची (Enterprise AI Solutions) जोरदार मागणी अनुभवत आहे. आर्थिक वर्ष 2027 च्या पहिल्या तिमाहीत कंपनीचा ऑपरेटिंग महसूल 20% ने वाढून ₹912.5 कोटी झाला, तर निव्वळ नफा ₹72.3 कोटी पर्यंत पोहोचला. हे आकडे दर्शवतात की ज्या कंपन्या AI ला व्यवसाय प्रक्रियेत यशस्वीरित्या समाविष्ट करू शकतात, त्या नवीन वाढ साधत आहेत, जरी व्यापक क्षेत्र अस्थिर बाजारात टिकून राहण्यासाठी संघर्ष करत असले तरी.
गुंतवणूकदारांसाठी पुढे काय?
उद्योग 2030 पर्यंत $300-400 अब्ज डॉलरच्या मोठ्या संधीची अपेक्षा करत असला तरी, नजीकचा दृष्टीकोन अजून स्पष्ट नाही. 2026 च्या सुरुवातीला AI मुळे होणाऱ्या ऑटोमेशनच्या चिंतेमुळे Nifty IT निर्देशांकात अस्थिरता दिसून आली होती, परंतु जुलैपासून त्यात स्थिरता आणि अंशतः सुधारणा दिसून येत आहे. मात्र, क्षेत्राच्या पुढील विकासाचा टप्पा कंपन्या किती लवकर AI पायलट प्रोजेक्ट्समधून नफा मिळवणारे, उत्पादन-तयार सोल्यूशन्स देऊ शकतात यावर अवलंबून असेल.
गुंतवणूकदारांसाठी, या बदलाचा ऑपरेटिंग मार्जिनवर (Operating Margins) काय परिणाम होतो हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल. कंपन्या AI क्षमता निर्माण करण्यासाठी मोठ्या प्रमाणात खर्च करत असताना आणि जुन्या सेवा महसुलातील घट व्यवस्थापित करत असताना, त्यांची नफा टिकवून ठेवण्याची क्षमता हे यशस्वी बदलाचे मुख्य सूचक असेल. पुढील काही तिमाहींमध्ये ग्राहक निर्णय घेण्याचे चक्र (Client Decision-Making Cycles) कमी होते की वाढते, यावर लक्ष ठेवल्याने क्षेत्रातील AI अवलंबनाच्या वेगाची माहिती मिळेल.