भारताने ५.५६ किलोमीटर लांबीच्या फ्री-स्पेस 'क्वांटम की डिस्ट्रिब्युशन' (QKD) लिंकची यशस्वी चाचणी केली आहे. नॅशनल क्वांटम मिशन अंतर्गत ही एक महत्त्वाची कामगिरी असून, बेंगळुरूस्थित QNu Labs ने या तंत्रज्ञानाचे नेतृत्व केले आहे.
क्वांटम क्रांतीची सुरुवात
नॅशनल क्वांटम मिशनच्या (National Quantum Mission) माध्यमातून भारताने सायबर सुरक्षेच्या दिशेने एक मोठे पाऊल टाकले आहे. २७ आणि २८ सप्टेंबर दरम्यान पार पडलेल्या या चाचणीमध्ये 'फ्री-स्पेस' तंत्रज्ञानाचा वापर करून क्वांटम की ट्रान्समिट करण्यात आली. ही पद्धत पारंपारिक फायबर-ऑप्टिक केबल्सपेक्षा वेगळी असून, भविष्यातील सॅटेलाईट-आधारित सुरक्षेसाठी अत्यंत महत्त्वाची ठरेल.
तंत्रज्ञानाची ताकद
या चाचणीत Quantum Bit Error Rate ५% पेक्षा कमी नोंदवण्यात आला आहे, तर सुरक्षित की जनरेशनचा वेग २३० ते २६० bits प्रति सेकंद इतका राहिला. यामध्ये QNu Labs चे 'Armos' हार्डवेअर आणि 'Vedic Kavach' सॉफ्टवेअरचा प्रभावी वापर करण्यात आला आहे. ही दुहेरी सुरक्षा प्रणाली फिजिकल चॅनेलमध्ये व्यत्यय आला तरीही प्रभावी राहते.
व्यवसायाचे गणित आणि आव्हाने
महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे QNu Labs ही एक खाजगी स्टार्टअप कंपनी आहे आणि ती शेअर बाजारात लिस्टेड नाही. कंपनीने आतापर्यंत सुमारे ₹३५० कोटींचे फंडिंग उभे केले आहे. मात्र, डीप-टेक क्षेत्रातील वाढत्या खर्चामुळे कंपनी सध्या नफ्यात नाही. आर्थिक वर्ष २०२५ मध्ये कंपनीला ₹६.२ कोटींचा निव्वळ तोटा (Net Loss) झाला आहे, जो या क्षेत्रातील प्रचंड R&D खर्चाचा पुरावा आहे. या तंत्रज्ञानाचे व्यवसायीकरण करणे हे मोठे आव्हान असून, वातावरणीय परिस्थिती आणि सिग्नल स्टॅबिलिटीवर काम करणे भविष्यात गरजेचे ठरणार आहे.