भारतातील बिझनेस प्रोसेस मॅनेजमेंट (BPM) क्षेत्र आता लेबर-कॉस्ट मॉडेलकडून थेट AI-आधारित सेवांकडे वळत आहे. या बदलामुळे कंपनीच्या बिलिंग स्ट्रक्चरवर ताण येत असून गुंतवणूकदारांसाठी ही एक महत्त्वाची वळणगाठ ठरणार आहे.
जुन्या मॉडेलला निरोप
गेल्या कित्येक दशकांपासून भारतीय BPM क्षेत्राचा मुख्य आधार 'लेबर आर्बिट्रेज' (Labor Arbitrage) होता. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, कमी खर्चात जास्त कर्मचारी उपलब्ध करून देणे हेच या उद्योगाचे इंजिन होते. मात्र, आता हे चित्र पूर्णपणे बदलत आहे. AI-ऑर्केस्ट्रेटेड सेवांमुळे आता साध्या कामांऐवजी हाय-व्हॅल्यू इंटेलिजेंट ऑपरेशन्सवर कंपन्या भर देत आहेत.
बिलिंग स्ट्रक्चरमध्ये मोठा बदल
पारंपारिकपणे, BPM कंपन्या 'Full-Time Equivalent' (FTE) मॉडेलवर काम करत होत्या, जिथे बिलिंग थेट कर्मचाऱ्यांच्या संख्येवर अवलंबून असायचे. आता AI मुळे कर्मचाऱ्यांची गरज कमी होत आहे, ज्यामुळे कंपन्यांच्या महसुलावर 'Revenue Compression' चा धोका निर्माण झाला आहे. याला उत्तर म्हणून, आता कंपन्या 'आउटकम-बेस्ड' (Outcome-based) किंवा 'रिस्क-शेअरिंग' प्राइसिंग मॉडेल स्वीकारत आहेत, जिथे कामाच्या तासांपेक्षा व्यवसायाचे निकाल (उदा. कस्टमर रिटेंशन) महत्त्वाचे ठरत आहेत.
GCC सोबतची बदलती समीकरणे
ग्लोबल कॅपॅबिलिटी सेंटर्स (GCCs) आता BPM कंपन्यांना केवळ बॅक-ऑफिस वेंडर म्हणून न पाहता, त्यांना 'ट्रान्सफॉर्मेशन ऑर्केस्ट्रेटर्स' म्हणून पाहत आहेत. हे नाते आता डिजिटल स्ट्रॅटेजीचा भाग बनले आहे.
गुंतवणूकदारांसाठी काय आहे जोखीम?
AI मॉडेल्स कधीकधी चुकीचे निकाल देऊ शकतात, त्यामुळे कंपन्यांना आता 'Human-in-the-loop' यंत्रणा राबवावी लागत आहे. ही यंत्रणा, डेटा सुरक्षा आणि ऑडिटिंगसाठी लागणारा वाढीव खर्च शॉर्ट-टर्ममध्ये नफ्यावर (Profit Margins) ताण देऊ शकतो. Nasscom च्या मते, जरी दीर्घकालीन संधी मोठ्या असल्या, तरी येणाऱ्या काही तिमाहीत ऑपरेटिंग मार्जिन स्थिर राहते का आणि कंपन्या नवीन कौशल्यांसाठी किती गुंतवणूक करतात, याकडे गुंतवणूकदारांचे लक्ष असणे गरजेचे आहे.