IFSCA च्या नवीन सर्वेक्षणानुसार, 32% वित्तीय संस्थांना वाटते की AI मुळे नोकऱ्या कमी होण्याऐवजी कर्मचाऱ्यांची कौशल्ये (Re-skilling) वाढतील. 60% कंपन्या कार्यक्षमतेसाठी AI मध्ये गुंतवणूक करत आहेत, ज्यामुळे ऑटोमेशन-आधारित वाढीकडे कल दिसत आहे. मात्र, कुशल मनुष्यबळ आणि नियामक स्पष्टतेच्या आव्हानांकडेही लक्ष वेधले आहे.
आंतरराष्ट्रीय वित्तीय सेवा केंद्र प्राधिकरण (IFSCA) ने 'GIFT IFSC मधील AI: अवलंब, परिपक्वता आणि प्रशासन' यावर एक अहवाल सादर केला आहे. या अहवालातून आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) भारतीय वित्तीय क्षेत्रात कसे बदल घडवत आहे, याचे चित्र स्पष्ट होते.
नोकऱ्या मोठ्या प्रमाणात कमी होतील या सामान्य भीतीला छेद देत, सर्वेक्षणात सहभागी झालेल्या 32% कंपन्यांनी असे म्हटले आहे की AI मुळे मोठ्या प्रमाणात कर्मचारी कपात होण्याऐवजी कर्मचाऱ्यांची कौशल्ये वाढतील आणि नोकऱ्यांमध्ये परिवर्तन येईल.
गुंतवणूकदारांसाठी ही एक महत्त्वाची बाब आहे. वित्तीय संस्था AI कडे केवळ खर्च कमी करण्याचे साधन म्हणून नव्हे, तर कार्यक्षमता आणि वाढीसाठी एक प्रभावी तंत्रज्ञान म्हणून पाहत आहेत. विशेष म्हणजे, 10% कंपन्यांना AI मुळे पूर्णपणे नवीन नोकऱ्यांची निर्मिती अपेक्षित आहे, कारण कंपन्या AI-आधारित नवीन उत्पादने विकसित करत आहेत.
कार्यक्षमतेला प्राधान्य
AI अवलंबण्यामागे मुख्य कारण म्हणजे कार्यक्षम ऑपरेशन्स (Operational Efficiency) सुधारणे. यामध्ये अंतर्गत प्रक्रिया ऑटोमेशन, रिस्क मॅनेजमेंट (Risk Management) आणि कंप्लायन्स (Compliance) यांचा समावेश आहे. सुमारे 35% कंपन्यांनी खर्च कपात हे एक प्रमुख कारण असल्याचे सांगितले, तर 33% कंपन्यांचा उद्देश ग्राहक अनुभव (Customer Experience) सुधारणे हा आहे. या तंत्रज्ञानांमध्ये कंपन्यांनी भरीव गुंतवणूक केली असून, 60% कंपन्या AI संबंधित प्रोजेक्ट्समध्ये सक्रियपणे गुंतवणूक करत आहेत, त्यांचा विस्तार करत आहेत किंवा योजना आखत आहेत. बहुतांश कंपन्या त्यांच्या एकूण IT बजेटपैकी 1% ते 5% रक्कम केवळ AI क्षमतेसाठी देत आहेत.
आव्हाने आणि भविष्यातील दिशा
या सकारात्मक चित्रानंतरही, AI अवलंबण्यात काही अडथळे आहेत. सर्वेक्षणात असे दिसून आले आहे की 41% कंपन्यांना डेटाची गुणवत्ता (Data Quality) आणि अधिक स्पष्ट नियामक मार्गदर्शनाची (Regulatory Clarity) गरज यासारख्या समस्यांना तोंड द्यावे लागत आहे. या गोष्टी AI चा जलद अवलंब करण्यात अडथळा आणत आहेत. याव्यतिरिक्त, 27% कंपन्यांनी कुशल मनुष्यबळाची (Skilled Talent) कमतरता हे एक मोठे आव्हान असल्याचे नमूद केले आहे. याचा अर्थ कंपन्या गुंतवणूक करण्यास तयार असल्या तरी, त्यांच्या योजना यशस्वीपणे राबवण्याची क्षमता योग्य कर्मचारी शोधण्यावर आणि बदलत्या नियामक चौकटीचे पालन करण्यावर अवलंबून असेल.
तंत्रज्ञानाचा फोकसही बदलत आहे. सध्या, 65% सर्वेक्षित कंपन्या जेनरेटिव्ह AI (Generative AI) चा अभ्यास करत आहेत किंवा अंमलबजावणी करत आहेत. भविष्यात, 'एजंटिक AI' (Agentic AI) - जी अधिक स्वायत्तपणे कार्ये करू शकणारी प्रणाली आहे - याकडे पुढचे मोठे क्षेत्र म्हणून पाहिले जात आहे.
बाजारातील सहभागींसाठी, AI अवलंबनाचा हा पुढील टप्पा पाहणे महत्त्वाचे ठरेल. गुंतवणूकदारांनी कंपन्या कर्मचाऱ्यांवरील वाढता खर्च आणि प्रशिक्षण कसे व्यवस्थापित करतात, तसेच नियामक चौकटी अधिक व्यापक अवलंबनाचा मार्ग मोकळा करण्यासाठी कशा विकसित होतात यावर लक्ष ठेवावे. या संस्था डेटा सुरक्षा आणि प्रशासनाचे उच्च मापदंड राखताना मनुष्यबळातील दरी कशी भरून काढतात, यावरच यश अवलंबून असेल.