भारताच्या डिजिटल स्कि.लिंग उपक्रमाला (Digital Skilling Initiative) मोठे यश मिळाले आहे. MeitY आणि NASSCOM च्या पाठिंब्याने चालवल्या जाणाऱ्या FutureSkills PRIME मध्ये आतापर्यंत ३४ लाखांहून अधिक लोकांनी नोंदणी केली आहे. विशेष म्हणजे, यातील ८६% नोंदणी लहान शहरे (Tier 2 & 3 Cities) आणि ग्रामीण भागातून झाली आहे. यामुळे IT क्षेत्रासाठी अधिक व्यापक आणि वैविध्यपूर्ण टॅलेंट पूल (Talent Pool) तयार होण्यास मदत होणार आहे.
MeitY आणि NASSCOM यांच्या संयुक्त विद्यमाने चालवल्या जाणाऱ्या FutureSkills PRIME या डिजिटल प्रशिक्षण उपक्रमाने एक नवा टप्पा गाठला आहे. या उपक्रमांतर्गत आतापर्यंत ३.४ दशलक्ष (3.4 Million) हून अधिक लोकांनी नोंदणी केली आहे.
सर्वात महत्त्वाची बाब म्हणजे, यातील ८६% नोंदणी करणाऱ्यांमध्ये टियर २ आणि टियर ३ शहरांमधील तरुणांचा समावेश आहे. यावरून असे दिसून येते की, व्यावसायिक दर्जाचे डिजिटल प्रशिक्षण आता केवळ मोठ्या शहरांपुरते मर्यादित न राहता लहान शहरांपर्यंत यशस्वीरित्या पोहोचले आहे.
IT क्षेत्रासाठी टॅलेंट पाइपलाइनवर परिणाम
भारतीय IT क्षेत्रासाठी हा एक महत्त्वपूर्ण बदल आहे. बंगळूर, पुणे आणि हैदराबाद यांसारख्या मोठ्या शहरांमध्ये टॅलेंटसाठी असलेली स्पर्धा IT कंपन्यांसाठी नेहमीच एक मोठे आव्हान राहिले आहे. यामुळे पगारवाढ आणि कर्मचारी गळतीचे (Attrition) प्रमाण वाढते. मात्र, लहान शहरांमध्ये कुशल मनुष्यबळ उपलब्ध झाल्यामुळे आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI), क्लाउड कॉम्प्युटिंग (Cloud Computing) आणि सायबर सुरक्षा (Cybersecurity) यांसारख्या उदयोन्मुख तंत्रज्ञानासाठी मनुष्यबळाचा पुरवठा अधिक स्थिर होण्याची अपेक्षा आहे.
या उपक्रमाने आतापर्यंत १.३ दशलक्ष (1.3 Million) पेक्षा जास्त प्रमाणपत्रांचे (Certifications) वितरण केले आहे. विशेष म्हणजे, एकूण प्रशिक्षित उमेदवारांपैकी ४१% महिला आहेत, ज्यामुळे कार्यक्रमात सर्वसमावेशकतेवर (Inclusivity) भर दिला जात असल्याचे दिसते. IT कंपन्या खर्च कमी करण्याचा आणि आपले कामकाज विविध ठिकाणी विस्तारित करण्याचा प्रयत्न करत असताना, लहान शहरांमधील प्रशिक्षित कर्मचारी त्यांच्यासाठी एक मौल्यवान संसाधन ठरू शकतात.
शिक्षणासोबत कौशल्यांचे एकत्रीकरण
या प्रशिक्षणाचे दीर्घकालीन महत्त्व टिकवून ठेवण्यासाठी, उपक्रमाने १७ राज्य सरकारे आणि 2,000 हून अधिक शैक्षणिक संस्थांशी भागीदारी केली आहे. या अभ्यासक्रमांना नॅशनल क्रेडिट फ्रेमवर्क (NCrF) मध्ये समाविष्ट करून, या कौशल्यांना औपचारिक शिक्षणाचा भाग बनवण्याचे उद्दिष्ट आहे. या पद्धतशीर दृष्टिकोनमुळे तयार होणारे पदवीधर नोकरीसाठी अधिक तयार असतील, ज्यामुळे नवीन प्रतिभा (Fresh Talent) नियुक्त करताना खाजगी तंत्रज्ञान कंपन्यांवरील प्रशिक्षणाचा भार कमी होऊ शकेल.
हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की FutureSkills PRIME हा सरकारी-समर्थित उपक्रम आहे, कोणतीही व्यावसायिक कंपनी किंवा शेअर बाजारात सूचीबद्ध कंपनी नाही. त्यामुळे, याच्याशी संबंधित कर्ज, नफा-तोटा किंवा शेअर किंमत यांसारखी आर्थिक आकडेवारी उपलब्ध नाही.
पुढील बाबी (Future Monitorables)
या उपक्रमासमोरील मुख्य जोखीम किंवा आव्हाने हे त्याच्या अंमलबजावणीची गती आणि अभ्यासक्रमाची प्रासंगिकता यावर अवलंबून असतील. जागतिक तंत्रज्ञान उद्योगाच्या सतत बदलणाऱ्या गरजांशी जुळवून घेण्यासाठी अभ्यासक्रम किती लवकर अद्ययावत केले जातात, यावर कार्यक्रमाचे यश अवलंबून असेल. IT क्षेत्रातील निरीक्षकांसाठी, लहान शहरांमधील या कुशल उमेदवारांना उद्योग किती प्रभावीपणे सामावून घेतो, याकडे लक्ष देणे महत्त्वाचे ठरेल. हेच या उपक्रमाच्या प्रशिक्षणाला प्रत्यक्ष बाजारपेठेतील मागणीशी जोडण्यात आलेल्या यशाची पुष्टी करेल.