फसवणूक करणारे आता बनावट UPI पेमेंट स्क्रीनशॉट वापरून दुकानदारांना गंडवत आहेत. यामुळे थेट आर्थिक नुकसान होत आहे. विक्रेत्यांनी पेमेंटची खात्री करण्यासाठी प्रत्यक्ष बँक अकाउंट किंवा मर्चंट ॲप तपासावे, केवळ स्क्रीनशॉटवर विसंबून राहू नका. लहान व्यवसायांसाठी सुरक्षित डिजिटल पेमेंट धोरणे किती महत्त्वाची आहेत, हे यातून अधोरेखित होते.
UPI पेमेंटमध्ये नवा धोका
डिजिटल पेमेंटच्या युगात फसवणुकीचे नवनवीन प्रकार समोर येत आहेत. आता फसवेगिरी करणारे चक्क बनावट UPI पेमेंट स्क्रीनशॉट वापरून विक्रेत्यांना गंडवत आहेत. हे खोटे स्क्रीनशॉट इतके हुबेहूब बनवले जातात की, छोटे दुकानदार आणि विक्रेत्यांना खरा व्यवहार ओळखणे कठीण होऊन बसते. विशेष म्हणजे, UPI प्रणालीमध्ये कोणतीही त्रुटी नसून, लोकांच्या विश्वासाचा फायदा घेऊन ही फसवणूक केली जात आहे.
फसवणूक कशी होते?
विक्रेत्यांवर दबाव आणण्यासाठी फसवेगिरी करणारे अनेकदा घाई करतात. ते एक असा स्क्रीनशॉट दाखवतात, जो अगदी खऱ्या पेमेंट ॲपसारखा दिसतो. 'पेमेंट पूर्ण झाले आहे, पण बँकेच्या सर्व्हरमुळे किंवा तांत्रिक अडचणीमुळे तुम्हाला नोटिफिकेशन आले नाही', असे कारण ते देतात. यामुळे विक्रेते गडबडीत वस्तू देऊन टाकतात आणि नंतर लक्षात येते की पैसे आलेच नाहीत.
प्रत्यक्ष पडताळणी का गरजेची?
तज्ञांच्या मते, पेमेंटच्या पुराव्यासाठी स्क्रीनशॉटवर कधीही विश्वास ठेवू नका. स्क्रीनशॉट ही केवळ एक इमेज आहे, जी सहजपणे एडिट केली जाऊ शकते किंवा बनावट ॲप्सद्वारे तयार केली जाऊ शकते. कोणताही व्यवसाय मालक किंवा विक्रेता व्यवहाराची खात्री करण्यासाठी थेट त्याच्या बँक खात्यात किंवा अधिकृत मर्चंट पेमेंट डॅशबोर्डमध्ये पैसे जमा झाले आहेत का, हे तपासणे सर्वात सुरक्षित आहे. नुसत्या SMS अलर्टवर अवलंबून राहणे देखील धोकादायक ठरू शकते, कारण ते देखील बदलले जाऊ शकतात.
व्यवसायांसाठी सर्वात प्रभावी उपाय म्हणजे, पेमेंट प्राप्त झाल्यावर रिअल-टाइममध्ये सूचना देणारे 'साउंड बॉक्स' वापरणे किंवा मर्चंट ॲपमध्ये व्यवहाराची स्थिती तपासणे. यामुळे व्यवहाराची स्वतंत्र पडताळणी होते.
व्यवसायांवरील परिणाम
लहान व्यवसाय आणि वैयक्तिक विक्रेत्यांसाठी, पेमेंट न तपासल्यास थेट महसुलाचे नुकसान होते आणि मालाची चोरी देखील होऊ शकते. भारतात डिजिटल पेमेंट वाढत असताना, कर्मचाऱ्यांना प्रशिक्षण देणे आणि कडक पडताळणी प्रक्रिया लागू करण्याचे आव्हान व्यापाऱ्यांसमोर वाढत आहे. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) सारख्या नियामक संस्था फसवणुकीबद्दल जनजागृती मोहिम राबवत असल्या तरी, सुरक्षित व्यवहार सुनिश्चित करण्याची जबाबदारी व्यवसाय मालकांवर आहे.
व्यवसाय मालकांनी एकच धोरण ठेवावे: पेमेंट बँक खात्यात किंवा अधिकृत मर्चंट ॲपमध्ये जमा झाल्याशिवाय कोणतीही वस्तू किंवा सेवा देऊ नये. डिजिटल पेमेंट प्रणाली विकसित होत असताना, त्वरित आणि सत्यापित पेमेंट पुष्टीकरण देणारे तंत्रज्ञान अवलंबणे फायद्याचे ठरेल.