आता AI म्हणजे फक्त प्रयोग उरले नसून, कंपन्यांनी थेट 'रिटर्न ऑन इन्व्हेस्टमेंट' (ROI) वर लक्ष केंद्रित केले आहे. वाढत्या 'इन्फरन्स' खर्चामुळे आता कंपन्या मोठ्या मॉडेल्सऐवजी लहान आणि स्वस्त मॉडेल्सना पसंती देत आहेत, ज्याचा थेट परिणाम TCS, Infosys आणि HCLTech सारख्या आयटी कंपन्यांच्या करारांवर होत आहे.
आर्टिफिशियल इंटेलिजन्सच्या (AI) सुरुवातीच्या लाटेत कंपन्यांचा जो उत्साह होता, तो आता वास्तवाच्या धर्तीवर आला आहे. २०२६ च्या अखेरीस, कॉर्पोरेट लीडर्स 'कोणत्याही किमतीत प्रयोग' (Experimentation at any cost) करण्यापेक्षा आर्थिक शिस्त आणि मोजता येण्याजोगे रिझल्ट्स (Business Outcomes) यावर भर देत आहेत.\n\n### खर्चाचा बोजा आणि इन्फरन्सचे आव्हान\n\nया बदलाचे मुख्य कारण म्हणजे AI ऑपरेशन्सचा वाढता खर्च. प्रशिक्षणापेक्षाही आता 'इन्फरन्स' म्हणजेच AI मॉडेल्स प्रत्यक्ष कामासाठी वापरण्याचा खर्च प्रचंड वाढला आहे. जसे कंपन्या 'एजंट्स' तैनात करत आहेत, तसे डेटा प्रोसेसिंग आणि टोकन कन्झम्प्शनसाठी होणारा खर्च बजेटच्या बाहेर जात आहे. यामुळेच आता CFOs कडून AI वरील खर्च आणि कंपनीचा नफा (Profit) यांचा थेट संबंध तपासला जात आहे.\n\n### बदलती AI आर्किटेक्चर\n\nबजेट आणि परफॉर्मन्स यांचा समतोल साधण्यासाठी आयटी कंपन्या आता 'टियर्ड स्ट्रॅटेजी' (Tiered Strategy) वापरत आहेत. महागड्या लार्ज लँग्वेज मॉडेल्स (LLMs) वर अवलंबून न राहता, आता स्मॉल लँग्वेज मॉडेल्स (SLMs) चा वापर वाढला आहे. साध्या कामांसाठी स्वस्त मॉडेल्स आणि महत्त्वाच्या निर्णयांसाठी महागडे मॉडेल्स असा हा नवा फॉर्म्युला आहे.\n\nया शर्यतीत आयटी कंपन्यांचे धोरणही वेगळे दिसतेय. TCS आणि HCLTech ने स्वतःचे डेटा सेंटर्स उभारण्यावर भर दिला आहे, जेणेकरून क्लायंटला सुरक्षित आणि स्थिर वातावरण मिळेल. याउलट Infosys ने 'Topaz Fabric' सारख्या प्लॅटफॉर्म-आधारित ऑटोमेशनवर लक्ष केंद्रित केले आहे, जेणेकरून हार्डवेअरवर मोठा खर्च टाळता येईल.\n\n### ROI चे वास्तव आणि गुंतवणूकदारांसाठी धोके\n\nसध्याची स्थिती पाहता, ९०% संस्थांनी AI स्वीकारले असले, तरी केवळ ३७% कंपन्यांनीच नफ्यावर (EBIT) त्याचा सकारात्मक परिणाम दाखवला आहे. यामुळे आयटी कंपन्यांना आता त्यांच्या कामाच्या करारांचे स्वरूप बदलावे लागत आहे. आता तास मोजण्याऐवजी 'आउटकम-बेस्ड' (Outcome-based) म्हणजे रिझल्टवर आधारित पेमेंट मॉडेलकडे कंपन्या वळत आहेत. जर AI मुळे अपेक्षित उत्पादकता वाढली नाही, तर त्याचा फटका कंपनीच्या रेव्हेन्यूला बसू शकतो.\n\nगुंतवणूकदारांनी कंपन्यांच्या मार्जिनवर लक्ष ठेवणे गरजेचे आहे. इन्फ्रास्ट्रक्चरचा वाढता खर्च आणि ऊर्जेची कमतरता यामुळे भविष्यात नफ्यावर दबाव येऊ शकतो. कंपन्यांचे 'कॅपिटल स्ट्रॅटेजी' आणि नफ्याचे आकडे आगामी तिमाही निकालांमध्ये कसे दिसतात, यावर आता सर्वांचे लक्ष असेल.