कंपन्या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) वर कोट्यवधी रुपये खर्च करत आहेत, पण प्रत्यक्षात नफ्यावर होणारा परिणाम मर्यादित आहे. केवळ ३० टक्क्यांपेक्षा कमी कंपन्यांना या गुंतवणुकीचा मोठा फायदा मिळत असल्याचे दिसून येत आहे.
गेल्या काही वर्षांपासून जगभरातील मोठ्या कॉर्पोरेट कंपन्या AI तंत्रज्ञानामध्ये मोठी गुंतवणूक करत आहेत. मात्र, २०२६ च्या उत्तरार्धात समोर आलेल्या आकडेवारीनुसार, AI मधील कामाचा वेग आणि प्रत्यक्ष मिळणारा आर्थिक परतावा यामध्ये मोठी दरी निर्माण झाली आहे. बहुतांश कंपन्यांमधील अधिकारी AI मुळे सकारात्मक बदल झाल्याचा दावा करत असले, तरी नफ्याच्या (Bottom-line) दृष्टीने त्याचे परिणाम खूपच अल्प आहेत.
कार्यक्षमता की निव्वळ गोंधळ?
अनेकदा कर्मचाऱ्यांचा कामाचा वेळ वाचतो, पण हा वाचलेला वेळ प्रत्यक्षात कशातही रूपांतरित होत नाही. तो वेळ पुन्हा नवनवीन मीटिंग्स किंवा प्रशासकीय कामांमध्ये खर्च होतो. परिणामी, फायनान्स टीमला कोणताही ठोस 'कॉस्ट सेव्हिंग' दिसत नाही आणि अपेक्षित नफा कंपनीच्या बॅलन्स शीटवर उमटत नाही.
'पायलट ट्रॅप'चा धोका
अनेक कंपन्या डझनभर लहान-लहान AI प्रयोग (Pilot projects) करत आहेत. यालाच तज्ज्ञ 'पायलट ट्रॅप' म्हणतात. हे प्रयोग वरवर पाहता नाविन्यपूर्ण वाटत असले तरी, ते कंपनीच्या मूळ समस्या सोडवण्यात अपयशी ठरतात. शिवाय, कम्प्युटिंग पॉवर आणि महागड्या टूल्समुळे होणारा खर्च वाढल्याने कंपनीचे मार्जिन (Margins) कमी होत आहे.
गुंतवणूकदारांनी काय पाहावे?
गुंतवणूकदारांनी आता कंपन्यांच्या केवळ 'AI वापरतो का?' या प्रश्नाकडे न पाहता, 'AI चा नफ्यावर नक्की काय परिणाम होतोय?' हे तपासले पाहिजे.
१. कोअर बिझनेस फोकस: कंपनी AI चा वापर सप्लाय चेन (Supply Chain), संशोधन (R&D) आणि प्रोक्योरमेंटमध्ये करतेय का, हे तपासा.
२. ठोस निकष: कंपनी केवळ कर्मचाऱ्यांची उत्पादकता (Productivity) सांगतेय की थेट महसुलातील वाढ (Revenue growth) किंवा खर्च कपातीची (Cost reduction) आकडेवारी मांडतेय.
३. मध्यवर्ती प्लॅटफॉर्म: विखुरलेल्या प्रोजेक्ट्सपेक्षा ज्या कंपन्यांकडे AI साठी केंद्रीकृत प्लॅटफॉर्म (Centralized platform) आहे, अशा कंपन्यांची कामगिरी दीर्घकाळात चांगली राहण्याची शक्यता जास्त असते.