अमेरिकन स्टार्टअप Besxar ने अंतराळात सेमीकंडक्टर वेफर बनवण्याचा धाडसी प्रयोग सुरू केला आहे. यासाठी कंपनी SpaceX च्या Falcon 9 रॉकेट बूस्टर्सचा वापर करत आहे. ही कंपनी सध्या खासगी (Private) असून शेअर बाजारात सूचीबद्ध नाही.
अंतराळात चिप्सचे उत्पादन?
OpenAI च्या माजी कर्मचारी ॲशली पिलिपिझिन यांच्या नेतृत्वाखालील 'Besxar' या स्टार्टअपचा हा एक अभिनव प्रयत्न आहे. पृथ्वीवरील शुद्ध वातावरणात (Cleanrooms) सेमीकंडक्टर तयार करण्याऐवजी, अंतराळातील व्हॅक्यूम (Ultra-high vacuum) स्थितीचा वापर करून हाय-प्युरिटी चिप्स बनवण्याचा कंपनीचा मानस आहे. यामुळे पृथ्वीवरील क्लिष्ट आणि महागड्या इन्फ्रास्ट्रक्चरची गरज कमी होऊ शकते.
SpaceX सोबत भागीदारी
Besxar ने SpaceX सोबत करार केला असून, जुलै 2026 मध्ये त्यांच्या दोन 'Fabships' या प्रायोगिक युनिट्सना Starlink मिशनद्वारे अवकाशात पाठवले होते. मायक्रोग्रॅव्हिटी आणि व्हॅक्यूममध्ये चिप्स बनवणे तांत्रिकदृष्ट्या शक्य आहे का, याची चाचणी घेणे हा या मोहिमेचा मुख्य उद्देश होता.
आर्थिक बाजू आणि गुंतवणुकीचे वास्तव
गुंतवणूकदारांसाठी एक महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे Besxar ही एक खासगी कंपनी आहे. आतापर्यंत कंपनीने जवळपास $14 दशलक्ष (सुमारे $9 दशलक्ष सीड राऊंडसह) निधी गोळा केला आहे. Bee Partners आणि Union Labs सारख्या व्हेंचर कॅपिटल फर्म्सनी यात गुंतवणूक केली आहे. ही कंपनी NSE किंवा BSE वर उपलब्ध नसल्यामुळे शेअर बाजारातील थेट संधी म्हणून याकडे पाहता येणार नाही.
आव्हाने मोठी आहेत
तंत्रज्ञान जरी नाविन्यपूर्ण असले, तरी व्यावसायिक स्तरावर पोहोचण्यासाठी अनेक आव्हाने आहेत. स्पेस ट्रान्सपोर्टेशनचा खर्च खूप जास्त आहे. रॉकेट लाँच दरम्यान होणारी हालचाल आणि पृथ्वीवर परतताना होणारे घर्षण यामध्ये वेफर्सची गुणवत्ता टिकवून ठेवणे हे एक मोठे इंजिनिअरिंग आव्हान आहे. भविष्यात SpaceX च्या Starship सारख्या अधिक क्षमता असलेल्या रॉकेट्समुळेच या व्यवसायाला आर्थिक स्थैर्य मिळू शकेल.