अमेरिकन स्पेस स्टार्टअप AstroForge आता 'Solo' नावाच्या AI कंट्रोल सिस्टिमवर काम करत आहे. मानवी ग्राउंड टीमवर अवलंबून न राहता, अंतराळयान स्वतःहून नेव्हिगेट करणे हे कंपनीचे मुख्य उद्दिष्ट आहे, ज्यामुळे मोहिमेचा खर्च मोठ्या प्रमाणात कमी होणार आहे.
पारंपारिक अंतराळ मोहिमांमध्ये शेकडो तज्ज्ञांची टीम २४ तास देखरेख करते, ज्यामुळे खर्च प्रचंड वाढतो. मात्र, कॅलिफोर्नियास्थित AstroForge ने आता हा 'गेम' बदलण्याचे ठरवले आहे. कंपनीने विकसित केलेली 'Solo' ही AI सिस्टिम मानवी ग्राउंड कंट्रोलची जागा घेणार आहे. यामुळे केवळ $200 दशलक्ष पेक्षा जास्त खर्च वाचवण्याचे कंपनीचे नियोजन आहे.\n\n### मागील मोहिमेतील अपयश आणि धडा\n\nही पावले उचलण्यामागे कंपनीच्या मागील मोहिमांचा अनुभव कारणीभूत आहे. 2025 मध्ये 'Odin' अंतराळयानाचा पृथ्वीशी संपर्क तुटल्याने मोहीम निष्फळ ठरली होती. अशा वेळी मानवी हस्तक्षेपाला मर्यादा येतात. हेच संकट टाळण्यासाठी आता अंतराळयानांना स्वतःहून निर्णय घेण्यास सक्षम (Self-correcting) बनवले जात आहे.\n\n### 'Solo' AI कसे काम करते?\n\n'Solo' हे एक सामान्य AI नसून ते 2,500 ऑनबोर्ड सेन्सर्सच्या डेटावर आधारित काम करते. हे तंत्रज्ञान अंतराळयानाला वीज पुरवठा किंवा नेव्हिगेशनमधील त्रुटी स्वतःहून ओळखून दुरुस्त करण्यास मदत करते. यामुळे रेडिओ संपर्क तुटला तरी यान आपले काम सुरू ठेवू शकते.\n\n### २०२७ चे मोठे मिशन\n\nकंपनी आपल्या तंत्रज्ञानाची चाचणी टप्प्याटप्प्याने करत आहे. 2026 च्या शेवटी 'DeepSpace-2' वर ही सिस्टिम 'शॅडो मोड'मध्ये तपासली जाईल. त्यानंतर 2027 मध्ये 'Autonomy-1' ही मोहीम पूर्णपणे रेडिओ संपर्काशिवाय पार पाडली जाईल. भारताच्या ISRO कडून 'गगनयान' सारख्या मोहिमांसाठी स्वायत्त नेव्हिगेशनवर काम सुरू असताना, खाजगी क्षेत्रातील हा 'रेडिओ-लेस' प्रयोग येणाऱ्या काळात अंतराळ उद्योगासाठी मोठी दिशा ठरू शकतो.