इलेक्ट्रॉनिक फ्रंटियर फाऊंडेशन (EFF) ने अँड्रॉइड ॲप्समधील गोपनीयतेच्या धोक्यांबद्दल इशारा दिला आहे. अनेक ॲप्स युजर्सची लोकेशन डेटा थर्ड-पार्टी जाहिरातदारांशी शेअर करत असल्याचं समोर आलं आहे.
ॲप्सद्वारे लोकेशन डेटाची चोरी?
इलेक्ट्रॉनिक फ्रंटियर फाऊंडेशन (EFF) ने अँड्रॉइड ॲप्स वापरणाऱ्यांसाठी एक गंभीर इशारा जारी केला आहे. अनेक ॲप्समध्ये असलेले थर्ड-पार्टी सॉफ्टवेअर डेव्हलपमेंट किट्स (SDKs) युजर्सची संवेदनशील लोकेशन (Location) माहिती जाहिरातदारांना आणि डेटा ब्रोकर्सना नकळतपणे पुरवत आहेत.
हे SDKs ॲप्सना नकाशा किंवा जाहिरातींसारखी फीचर्स जोडण्यास मदत करतात. मात्र, अनेकदा ॲपला मिळालेल्या लोकेशन परवानग्या (Permissions) या SDKs ना आपोआप मिळतात. यामुळे, युजरला कल्पना नसताना किंवा त्यांची स्पष्ट परवानगी नसतानाही त्यांचा डेटा थर्ड-पार्टी कंपन्यांपर्यंत पोहोचतो.
बिझनेस मॉडेल आणि गोपनीयतेचा खेळ
ॲप डेव्हलपर्ससाठी हे SDKs वापरून पैसे कमावण्याचा एक सोपा मार्ग आहे. लोकेशन डेटाच्या आधारे, ते युजर्सना टार्गेटेड ॲड्स (Targeted Ads) दाखवतात, ज्यांचे दर चांगले मिळतात. मात्र, हा मॉडेल आता मोठ्या प्रमाणात तपासणीखाली येत आहे. जेव्हा युजर्सच्या लोकेशनचा इतिहास एकत्रित करून डेटा ब्रोकर्सना विकला जातो, तेव्हा त्याचा वापर गुप्तचर संस्थांपर्यंत विविध कंपन्या करू शकतात. यामुळे युजर्सच्या सुरक्षेला आणि गोपनीयतेला मोठा धोका निर्माण होतो.
गुंतवणूकदारांसाठी हा केवळ तांत्रिक मुद्दा नाही, तर थर्ड-पार्टी डेटावर अवलंबून असलेल्या बिझनेस मॉडेल्सच्या दीर्घकालीन टिकेचा प्रश्न आहे.
नियामक आणि कायदेशीर धोके
जगभरात गोपनीयतेचे नियम अधिक कडक होत आहेत. भारतातही, डिजिटल पर्सनल डेटा प्रोटेक्शन (DPDP) ॲक्टनुसार, कंपन्यांना युजर्सच्या परवानग्या आणि विशिष्ट उद्देशासाठीच डेटा वापरण्याची सक्ती आहे. जे कंपन्या डेटा संकलनाच्या पद्धतींमध्ये सुधारणा करणार नाहीत, त्यांना कायदेशीर कारवाई, युजर्सचा विश्वास गमावणे आणि वाढलेला खर्च यांचा सामना करावा लागू शकतो.
याशिवाय, इंडस्ट्रीमध्ये पारंपरिक ॲड-ट्रॅकिंग (Ad-tracking) पद्धतींपासून दूर जाण्याचा ट्रेंड सुरू झाला आहे. आता कंपन्या थर्ड-पार्टी डेटाऐवजी फर्स्ट-पार्टी डेटावर (युजर्सकडून थेट आणि स्पष्ट परवानगीने मिळवलेला डेटा) अधिक लक्ष केंद्रित करत आहेत. जे कंपन्यांचे बिझनेस मॉडेल केवळ थर्ड-पार्टी डेटा मिळवण्यावर आधारित आहे, त्यांना भविष्यात अडचणी येऊ शकतात, कारण ऑपरेटिंग सिस्टम्स आणि नियम या डेटा ऍक्सेसवर मर्यादा आणत आहेत.
गुंतवणूकदारांनी काय तपासावे?
डिजिटल ॲडव्हर्टायझिंग (Digital Advertising) आणि ॲप डेव्हलपमेंट क्षेत्रात गुंतवणूक करणाऱ्यांनी कंपन्या कशा प्रकारे बदल करत आहेत याकडे लक्ष देणे आवश्यक आहे. केवळ तात्पुरत्या बातम्यांवर लक्ष न देता, कंपन्या प्रायव्हसी-फर्स्ट (Privacy-first) तंत्रज्ञानात गुंतवणूक करत आहेत की जुन्या पद्धतींवर अवलंबून आहेत, हे पाहणे महत्त्वाचे आहे. भविष्यातील व्यवस्थापनाचे (Management) भाष्य, कमाईच्या स्रोतांमध्ये होणारे बदल आणि डेटा हाताळणीबद्दलच्या कायदेशीर किंवा नियामक कारवाईवर लक्ष ठेवावे. जे कंपन्या यशस्वीरित्या पारदर्शक आणि गोपनीयतेचे पालन करणाऱ्या मॉडेल्समध्ये रूपांतरित होतील, त्यांना दीर्घकाळात कमी धोका असेल.