सेमीकंडक्टर क्षेत्रातील दिग्गज कंपनी ASML ने भारतात कामकाज सुरू केले आहे. सध्या कंपनी केवळ तांत्रिक मदतीवर लक्ष केंद्रित करत असून, कंपनीचा पुढील विस्तार टाटा इलेक्ट्रॉनिक्सच्या ढोलेरा प्रकल्पाच्या यशावर अवलंबून असेल.
सेमीकंडक्टर मॅन्युफॅक्चरिंगसाठी लागणारी लिथोग्राफी उपकरणे बनवणारी जागतिक दिग्गज कंपनी ASML ने भारतात अधिकृतपणे आपले कार्यालय सुरू केले आहे. सुरुवातीला कंपनीने २०-३० इंजिनिअर्सची टीम नेमली असून, सध्या त्यांचा भर ग्राहकांना तांत्रिक सपोर्ट (Technical Support) देण्यावर आहे. भारतात सध्या तरी मॅन्युफॅक्चरिंग प्लांट उभारण्याची कंपनीची योजना नाही.
ढोलेरा फॅब: एक महत्त्वाचा टप्पा
गुंतवणूकदारांसाठी सर्वात महत्त्वाची बाब म्हणजे, ASML ने भारतात आपला मोठा विस्तार थेट टाटा इलेक्ट्रॉनिक्सच्या ढोलेरा येथील सेमीकंडक्टर फॅबच्या कामगिरीशी जोडला आहे. ढोलेरा प्रकल्प हा भारताच्या चिप-मेकिंग स्वप्नांसाठी एक 'टेस्ट केस' आहे. हा प्रकल्प दरमहा ५०,००० वेफर्स तयार करण्याच्या क्षमतेसह २०२८ मध्ये सुरू होण्याची अपेक्षा आहे.
आव्हाने आणि सरकारी धोरण
भारत सरकारने 'सेमीकॉन २.०' धोरणांतर्गत सुमारे ₹१.२७ लाख कोटींचे प्रोत्साहन जाहीर केले आहे. मात्र, केवळ धोरणे असून चालत नाही, तर प्रत्यक्ष उत्पादनापर्यंत पोहोचणे हे एक मोठे आव्हान आहे. ASML च्या मते, २०३२ पर्यंत देशांतर्गत सेमीकंडक्टर मागणीच्या १५-२५% पुरवठा स्थानिक पातळीवरून पूर्ण करण्याचे उद्दिष्ट गाठण्यासाठी एकापेक्षा जास्त मोठ्या फॅब्सची गरज आहे. जर २०३५ पर्यंत हे प्रमाण ३५-५०% वर न्यायचे असेल, तर अशा सुमारे डझनभर सुविधांची आवश्यकता भासेल.
भविष्यातील गुंतवणूक
सध्या ASML केवळ सपोर्ट सर्व्हिसवर लक्ष केंद्रित करत आहे. सेमीकंडक्टर मॅन्युफॅक्चरिंगसाठी लागणारे अत्यंत क्लिष्ट इकोसिस्टम आणि इन्फ्रास्ट्रक्चर भारतात अजून विकसित होणे बाकी आहे. त्यामुळे, टाटा इलेक्ट्रॉनिक्सचा ढोलेरा प्रकल्प किती वेळेत आणि किती गुणवत्तेसह उभा राहतो, यावरच ASML सारख्या जागतिक कंपन्यांचा भारतातील मोठा गुंतवणुकीचा निर्णय अवलंबून असेल.