मोठ्या तंत्रज्ञान कंपन्यांनी एआय फिचर्स त्यांच्या प्लॅटफॉर्ममध्ये समाविष्ट केल्यामुळे अनेक एआय स्टार्टअप्स बंद पडत आहेत. आता केवळ नाविन्यपूर्ण तंत्रज्ञान असून चालणार नाही, तर शाश्वत बिझनेस मॉडेल असणे गुंतवणूकदारांच्या दृष्टीने महत्त्वाचे ठरत आहे.
आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) क्षेत्रात सध्या एक मोठे स्थित्यंतर पाहायला मिळत आहे. केवळ एआय तंत्रज्ञानावर आधारित स्वतंत्र स्टार्टअप्सना आता टिकून राहणे कठीण झाले आहे. S&P ग्लोबल मार्केट इंटेलिजन्सच्या आकडेवारीनुसार, सुमारे 42% कॉर्पोरेट एआय प्रकल्प अपयशी ठरल्यामुळे बंद करण्यात आले आहेत. तीव्र स्पर्धा, वाढता खर्च आणि स्वतंत्र एआय टूल्सना ग्राहकांकडून मिळणारा कमी प्रतिसाद ही याची प्रमुख कारणे आहेत.\n\n### प्लॅटफॉर्मचा फायदा आणि स्टार्टअप्सची कोंडी\n\nOpenAI, Google आणि Microsoft सारख्या दिग्गज कंपन्या जेव्हा स्वतःच्या प्लॅटफॉर्ममध्ये (उदा. ChatGPT किंवा ब्राउझर-आधारित असिस्टंट) एआय फिचर्स इन-बिल्ट देतात, तेव्हा स्वतंत्र एआय टूल्सची गरज उरत नाही. 'रिले' (Relay) सारख्या ऑटोमेशन स्टार्टअपचे उदाहरण आपल्यासमोर आहे, ज्यांना मोठ्या प्लॅटफॉर्मच्या स्पर्धेमुळे आपला गाशा गुंडाळावा लागला. ज्या स्टार्टअप्स केवळ दुसऱ्याच्या सिस्टीमवर आधारित 'रॅपर' (Wrapper) ॲप्स बनवत आहेत, त्यांच्यासाठी टिकून राहणे आता कठीण झाले आहे.\n\n### हार्डवेअरमधील अपयश\n\nकेवळ सॉफ्टवेअरच नव्हे तर हार्डवेअरमध्येही मोठी गुंतवणूक केलेले स्टार्टअप्स संकटात आहेत. $230 दशलक्ष निधी उभारूनही 'ह्युमेन एआय पिन' (Humane AI Pin) सारख्या प्रकल्पांना अपयश आले, ज्याचे तंत्रज्ञान नंतर HP ने विकत घेतले. Rabbit R1 सारख्या उपकरणांनाही मर्यादित उपयुक्ततेमुळे कठीण प्रसंगाचा सामना करावा लागत आहे.\n\n### गुंतवणूकदारांसाठी धडा\n\nभारतीय आयटी क्षेत्रात गुंतवणूक करणाऱ्यांसाठी ही एक महत्त्वाची सूचना आहे. सुरुवातीच्या 'गोल्ड रश' टप्प्यात कोणत्याही एआय स्टार्टअपला मिळणारे उच्च व्हॅल्युएशन आता कमी होत आहे. भविष्यात केवळ तेच स्टार्टअप्स तग धरतील, ज्यांच्याकडे स्वतःची मालकीची (Proprietary) आणि कॉपी करणे कठीण असलेली 'डिफेन्सिबल' बिझनेस स्ट्रॅटेजी आहे. गुंतवणूक करताना आता केवळ तंत्रज्ञानावर न जाता, त्या स्टार्टअपचे बिझनेस मॉडेल 'प्लॅटफॉर्म रिस्क'पासून किती सुरक्षित आहे, हे तपासणे आता अनिवार्य झाले आहे.