बऱ्याच कंपन्यांना आता हे जाणवू लागले आहे की, मानवी श्रमाची जागा AI ने घेणे अपेक्षेपेक्षा जास्त खर्चिक ठरत आहे. सिस्टिम मेंटेनन्स, सतत देखरेख आणि विशेष ट्रेनिंगच्या खर्चामुळे नफ्यावर दबाव निर्माण होत आहे.
एआय (AI) चा वापर करून कामाचा वेग वाढवणे आणि मानवी श्रमाचा खर्च कमी करणे, हा अनेक कंपन्यांचा मुख्य उद्देश होता. मात्र, प्रत्यक्षात ही अंमलबजावणी अपेक्षेपेक्षा अधिक खर्चिक आणि क्लिष्ट ठरत आहे. एआय ही एक 'वन-टाइम' गुंतवणूक नसून, त्यासाठी सतत देखरेख, कॅलिब्रेशन आणि मेंटेनन्सवर मोठा खर्च करावा लागत असल्याचे समोर आले आहे.
ऑटोमेशनमागील छुपी मानवी किंमत
पूर्णपणे ऑटोमेटेड वर्कफोर्सचे स्वप्न पाहत असतानाच, उलट स्थिती निर्माण झाली आहे. अनेकदा एआय सिस्टिमला हाताळण्यासाठी आधीपेक्षा अधिक कुशल कर्मचाऱ्यांची गरज भासत आहे. मशीनला अनपेक्षित परिस्थिती हाताळणे कठीण जाते, त्यामुळे मानवी हस्तक्षेपाची गरज पडतेच. परिणामी, कंपन्यांना जुन्या कर्मचाऱ्यांचा पगार देतानाच, एआय ट्रेनर्स आणि तज्ज्ञांवरही मोठा खर्च करावा लागत आहे. ही दुहेरी खर्च संरचना (Dual Cost Structure) कंपन्यांच्या आर्थिक गणिताला बिघडवत आहे.
नफ्यावर होणारा परिणाम
गुंतवणूकदारांसाठी ही चिंतेची बाब आहे. कंपन्या जेव्हा एआयमध्ये मोठी गुंतवणूक करतात, तेव्हा जर त्या प्रमाणात उत्पन्न वाढत नसेल किंवा ऑपरेटिंग खर्च कमी होत नसेल, तर नेट प्रॉफिट (Net Profit) कमी होणे स्वाभाविक आहे. एआय सिस्टिम्स हे 'वर्क-इन-प्रोग्रेस'सारखे असल्याने, त्यावर सतत पैसा खर्च करावा लागतो, ज्यामुळे भागधारकांना अपेक्षित असलेला परतावा (Return on Investment) मिळत नाही.
गुंतवणूकदारांनी काय पहावे?
कोणत्याही कंपनीच्या तिमाही निकालांकडे पाहताना, एआयमुळे खरोखरच कार्यक्षमता (Efficiency) वाढली आहे का, हे तपासणे महत्त्वाचे आहे. जर तंत्रज्ञानावरील खर्च वाढूनही प्रशासकीय खर्च (Administrative Expenses) कमी होत नसेल, तर याचा अर्थ ती कंपनी एआय मेंटेनन्सच्या जाळ्यात अडकली असू शकते. एआयच्या प्रत्येक घोषणेकडे सकारात्मक म्हणून न पाहता, ती तंत्रज्ञान खरोखर नफ्यात भर टाकत आहे का, याचे पुरावे शोधणे गुंतवणूकदारांसाठी हिताचे ठरेल.