RBI ने प्लास्टिक किंवा पॉलिमर चलनी नोटा आणण्याची तयारी सुरू केली आहे. एप्रिल 2027 पर्यंत ₹10 आणि ₹20 च्या नोटांसाठी हा प्रयोग होणार असून, यामुळे ATM मधील बदल टाळण्यास मदत होईल.
ATM खर्चात मोठी बचत
भारतीय रिझर्व्ह बँकेचा (RBI) हा निर्णय देशातील बँकिंग क्षेत्रासाठी महत्त्वाचा ठरणार आहे. यापूर्वी नोटांच्या आकारात बदल केल्यामुळे ATM मधील मशिनरी अपडेट करण्यासाठी बँकांना मोठा खर्च करावा लागला होता. आता पॉलिमर नोटांचा आकार सध्याच्या नोटांसारखाच ठेवला जाणार आहे, ज्यामुळे ATM मशिनमध्ये कोणताही बदल (Recalibration) करण्याची गरज भासणार नाही.
उत्पादनाची जबाबदारी आणि निविदा
या प्रकल्पासाठी भारतीय रिझर्व्ह बँक नोट मुद्रण प्रायव्हेट लिमिटेड (BRBNMPL) पुढाकार घेत आहे. या निविदेत आतापर्यंत सहा कंपन्यांनी रस दाखवला असून, त्यात Uflex आणि अमेरिकन कंपनी Spectra Systems यांचा समावेश आहे. नोटांच्या छपाईसाठी काही कडक नियमही घालून देण्यात आले आहेत, जसे की नोटेमध्ये कोणत्याही प्राण्यांपासून बनवलेल्या पदार्थांचा (उदा. टॅलो) वापर नसावा.
गुंतवणूकदारांसाठी काय आहे संधी?
सध्या हा एक पायलट प्रोजेक्ट असून, प्रत्येकी १ अब्ज (One Billion) नोटा छापण्याची परवानगी देण्यात आली आहे. या नोटांच्या टिकाऊपणाची चाचणी भारतातील विविध हवामानात केली जाईल. जर हा प्रयोग यशस्वी झाला, तर भविष्यात भारतीय चलनी नोटांच्या छपाई क्षेत्रात मोठी क्रांती होऊ शकते. विशेष पॅकेजिंग आणि प्रिंटिंग क्षेत्रातील कंपन्यांसाठी हे एक मोठे व्यावसायिक दालन उघडू शकते, त्यामुळे गुंतवणूकदारांनी यावर लक्ष ठेवणे गरजेचे आहे.