Reserve Bank of India (RBI) ने ब्लॉकचेन-आधारित टोकनायझेशनचा विस्तार करण्याचा निर्णय घेतला आहे. सर्टिफिकेट्स ऑफ डिपॉझिट (CDs) च्या यशस्वी चाचणीनंतर, आता रिझर्व्ह बँक CBDC आणि Unified Markets Interface (UMI) च्या मदतीने 'अॅटॉमिक सेटलमेंट' लागू करणार आहे.
भारतीय वित्तीय बाजारपेठेत मोठी क्रांती घडवण्यासाठी Reserve Bank of India (RBI) सज्ज झाली आहे. ग्लोबल फिनटेक फेस्ट २०२६ मध्ये अधिकृत घोषणा झाल्याप्रमाणे, आता प्रायोगिक तत्वावरून पुढे जात, ब्लॉकचेन तंत्रज्ञानाचा वापर व्यापक वित्तीय मालमत्तांसाठी केला जाणार आहे. पारंपारिक आणि वेळखाऊ सेटलमेंट प्रक्रिया बदलून, आता डिजिटल लेजरद्वारे कामे अधिक गतीने होणार आहेत.\n\n### यशस्वी पायलट प्रोजेक्टचे बळ\nसुरुवातीला सर्टिफिकेट्स ऑफ डिपॉझिट (CDs) वर राबवलेल्या पायलट प्रोजेक्टला मोठे यश मिळाले आहे. यामध्ये एकूण २४९ व्यवहार झाले असून, ज्याचे मूल्य ₹१७,००० कोटी इतके होते. या यशामुळे आता RBI कॉर्पोरेट बाँड्स आणि सोन्यासारख्या इतर मालमत्तांना Unified Markets Interface (UMI) शी जोडण्याच्या तयारीत आहे.\n\n### काय आहे 'अॅटॉमिक सेटलमेंट'?\nसध्याच्या व्यवस्थेत ट्रेड आणि प्रत्यक्ष पैशांचे हस्तांतरण यात वेळेचे अंतर असते, ज्यामुळे काउंटरपार्टी रिस्क (Counterparty Risk) निर्माण होते. आता Wholesale Central Bank Digital Currency (CBDC) च्या वापराने हे व्यवहार एकाच वेळी (Simultaneous) पूर्ण करता येतील. यालाच 'अॅटॉमिक सेटलमेंट' म्हणतात, ज्यामुळे भांडवल अडकून न राहता त्याची कार्यक्षमता वाढेल.\n\n### प्रोग्रामेबल फायनान्स आणि आव्हाने\nटोकनायझेशनमुळे 'प्रोग्रामेबल फायनान्स' शक्य होणार आहे, जिथे मालमत्तेचे नियम थेट डिजिटल टोकनमध्ये कोड केलेले असतील. मात्र, हे तंत्रज्ञान आणताना सिस्टेमिक स्टेबिलिटी आणि डेटा प्रायव्हसीसारख्या आव्हानांचा सामना करावा लागेल. तसेच, पारंपारिक कस्टोडियन्स आणि डिपॉझिटरीजच्या भूमिकेतही मोठे बदल होण्याची शक्यता आहे. RBI या प्रक्रियेत अत्यंत सावध आणि पद्धतशीर पावले उचलत आहे, जेणेकरून तांत्रिक त्रुटी टाळता येतील.