भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI) आता ₹10 आणि ₹20 च्या पॉलिमर नोटा बाजारात आणण्याच्या तयारीत आहे. या नवीन नोटांची चाचणी (Pilot Project) केली जाणार असून, त्या कागदी नोटांपेक्षा किती टिकाऊ आहेत हे तपासले जाईल.
Detailed Coverage
नोटांची चाचणी का?
भारतात सध्या वापरल्या जाणाऱ्या कागदी नोटा लवकर खराब होतात. जास्त वापर, हवामान आणि रोखीच्या व्यवहारांमुळे त्या लवकर खराब होण्याचा धोका असतो. म्हणूनच, आता रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) ₹10 आणि ₹20 च्या पॉलिमर (Plastic) नोटा बाजारात आणण्याची योजना आखत आहे. अर्थ राज्यमंत्री पंकज चौधरी यांनी याला मंजुरी दिली असून, तब्बल 100 कोटी प्रत्येकी नोटांची चाचणी केली जाईल.
पॉलिमर नोटा का खास?
पॉलिमर नोटा या खास प्लास्टिक मटेरियलपासून बनवल्या जातात. जगभरात या नोटा पाणी, धूळ आणि फाटण्यास अधिक प्रतिरोधक असल्याचे सिद्ध झाले आहे. या चाचणीतून RBI ला हे तपासायचे आहे की, या नोटा बनवण्याचा खर्च जास्त असला तरी, त्या जास्त काळ टिकतात का? ज्यामुळे नोटा बदलण्याचा खर्च वाचेल.
डिजिटल पेमेंटवर काय परिणाम होईल?
डिजिटल पेमेंट वाढत असताना RBI कडून हे पाऊल उचलले जात आहे. मात्र, RBI ने स्पष्ट केले आहे की, या नवीन नोटा डिजिटल पेमेंटला पर्याय नाहीत, तर त्यांना पूरक आहेत. विशेषतः ज्या भागात डिजिटल सुविधा अजून पोहोचल्या नाहीत, अशा लहान व्यवहारांसाठी या नोटा उपयुक्त ठरतील. तसेच, सध्याच्या कागदी नोटा बदलण्याचा कोणताही विचार नाही, त्या बाजारात सोबतच चालतील.
इतर देशांचे काय म्हणणे आहे?
भारत हा असा प्रयोग करणारा पहिला देश नाही. ऑस्ट्रेलिया, कॅनडा आणि युनायटेड किंगडम यांसारख्या देशांनी आधीच पॉलिमर नोटांचा वापर सुरू केला आहे. त्यांना सुरक्षा आणि टिकाऊपणाचे फायदे दिसून आले आहेत. आता भारतीय गुंतवणूकदारांसाठी आणि बाजारासाठी पुढील वाटचाल महत्त्वाची ठरेल, की या नोटा कधी बाजारात येतील आणि त्यांचा टिकाऊपणा किती असेल, यावर RBI लक्ष ठेवणार आहे.