लोन (Loan) घेणाऱ्यांसाठी एक दिलासादायक बातमी आहे. भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) १ जानेवारी २०२६ पासून, व्यक्तींनी घेतलेल्या फ्लोटिंग रेट कर्जांवर (Floating Rate Loans) प्रीपेमेंट (Prepayment) किंवा फोरक्लोजर (Foreclosure) शुल्क आकारण्यास मनाई केली आहे. यामुळे कर्जदारांना आता कोणतेही अतिरिक्त शुल्क न भरता त्यांचे कर्ज लवकर फेडण्याचा मार्ग मोकळा झाला आहे. मात्र, हा नियम फिक्स्ड रेट कर्जांना (Fixed Rate Loans) लागू नाही.
फ्लोटिंग रेट कर्जांना दिलासा
RBI ने जारी केलेल्या नवीन मार्गदर्शक सूचनांनुसार, १ जानेवारी २०२६ पासून किंवा त्यानंतर मंजूर झालेल्या किंवा नूतनीकरण केलेल्या वैयक्तिक फ्लोटिंग रेट कर्जांवर प्रीपेमेंट शुल्क आकारता येणार नाही. याचा अर्थ असा की, जर तुमच्याकडे अतिरिक्त पैसे आले किंवा तुम्ही दुसऱ्या बँकेत कमी व्याजदराने स्वॅप (Swap) करू इच्छित असाल, तर तुम्ही तुमच्या फ्लोटिंग रेट कर्जाची मुदतपूर्व परतफेड (Early Repayment) कोणत्याही अतिरिक्त शुल्काशिवाय करू शकता. यामुळे कर्जदारांवरील आर्थिक भार कमी होण्यास मदत होईल.
फिक्स्ड रेट कर्जांचे काय?
RBI च्या या नवीन नियमावलीत फिक्स्ड रेट कर्जांचा समावेश नाही. त्यामुळे, ज्या कर्जदारांनी फिक्स्ड रेटवर कर्ज घेतले आहे, त्यांना त्यांचे कर्ज मुदतीपूर्वी फेडायचे असल्यास, बँकेच्या धोरणानुसार आणि करारात नमूद केलेल्या अटींनुसार प्रीपेमेंट शुल्क भरावे लागेल. अशा कर्जदारांनी आपल्या बँकेशी संपर्क साधून कर्जाच्या अटी व शर्ती तपासणे महत्त्वाचे आहे.
पारदर्शकता आणि कर्जदारांचे अधिकार
RBI ने या निर्णयाद्वारे बँकिंग क्षेत्रातील पारदर्शकता (Transparency) वाढवण्यावर भर दिला आहे. सर्व बँकांना कर्जाच्या करारात, की फॅक्ट स्टेटमेंटमध्ये (Key Fact Statement) प्रीपेमेंट शुल्काबाबतची स्पष्ट माहिती देण्याचे निर्देश दिले आहेत. जेणेकरून कर्ज घेतानाच ग्राहकांना सर्व अटींची कल्पना येईल. कर्जदारांनी मुदतपूर्व परतफेड करण्यापूर्वी बँकेकडून फोरक्लोजर स्टेटमेंट (Foreclosure Statement) घेणे आवश्यक आहे. यामध्ये कर्जाची थकबाकी, व्याज आणि इतर शुल्कांचा स्पष्ट उल्लेख असेल, ज्यामुळे गैरसमज टाळता येतील.
कर्ज फेडल्यानंतरची प्रक्रिया
कर्जाची संपूर्ण परतफेड झाल्यावर, मालमत्ता तारण (Property Documents) असल्यास ती परत मिळवणे आणि चार्ज (Charge) हटवणे आवश्यक आहे. यासाठी बँकेकडून 'नो ड्यूज सर्टिफिकेट' (No Dues Certificate) घेणे आवश्यक आहे, ज्यामुळे तुमचे खाते पूर्णपणे बंद झाल्याची खात्री पटेल.
आर्थिक नियोजनाचे महत्त्व
कर्ज लवकर फेडल्याने व्याजावरील बचत होते, पण त्यासाठी आपत्कालीन निधी (Emergency Fund) व्यवस्थित ठेवणे गरजेचे आहे. अचानक पैशांची गरज भासल्यास अडचण येऊ नये, म्हणून आर्थिक नियोजन करूनच कर्ज फेडण्याचा निर्णय घ्यावा.