RBI ने ऑगस्ट महिन्यात तब्बल **$43.26 अब्ज** मूल्याचे डॉलर्स खरेदी करून एक नवा विक्रम प्रस्थापित केला आहे. फॉरेन करन्सी स्वॅप सुविधेतील बदलांनंतर आरबीआयने उचललेले हे मोठे पाऊल रुपयाला स्थिरता देण्याच्या दृष्टीने महत्त्वाचे मानले जात आहे.
डॉलर खरेदीचा विक्रम आणि कारणे
ऑगस्ट महिन्यात रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाने (RBI) बाजारातून $43.26 अब्ज डॉलर्सची निव्वळ खरेदी केली आहे. हे पाऊल विशेषतः फॉरेन करन्सी नॉन-रेसिडेंट (FCNR) डिपॉझिट्स आणि एक्सटर्नल कमर्शियल बोरोईंगसाठीची 'कन्सेशनल स्वॅप फॅसिलिटी' बंद केल्यानंतर उचलले गेले आहे. या सुविधेच्या लवकर समाप्तीमुळे सिस्टिममध्ये जमा झालेला डॉलरचा मोठा साठा आरबीआयने आपल्या परकीय चलन साठ्यात (Foreign Exchange Reserves) वळवला आहे.
फॉर्वर्ड मार्केटमध्ये वाढता ताण
स्पॉट ट्रान्झॅक्शन्स व्यतिरिक्त, आरबीआयने फॉर्वर्ड मार्केटमध्येही आपली रणनीती बदलली आहे. ऑगस्टच्या अखेरीस आरबीआयची 'नेट शॉर्ट डॉलर पोझिशन' विक्रमी $200.06 अब्ज वर पोहोचली आहे, जी मागील महिन्यात $136.77 अब्ज होती. यामध्ये प्रामुख्याने दीर्घकालीन कंत्राटांचा (Long-term contracts) वाटा मोठा असून तो जवळपास दुप्पट होऊन $176.57 अब्ज वर गेला आहे. या हालचालींमुळे भविष्यातील चलनातील अस्थिरतेपासून रुपयाचे संरक्षण करणे शक्य होणार आहे.
रुपयाचे मूल्यांकन आणि REER
गुंतवणूकदारांचे लक्ष सध्या रिअल इफेक्टिव्ह एक्सचेंज रेट (REER) कडे आहे. सप्टेंबरमध्ये हा दर 89.35 वर होता, जो ऑगस्टमध्ये 88.72 होता. हा आकडा 100 च्या खाली असल्याने, रुपयाचे सध्याचे मूल्य आंतरराष्ट्रीय बाजारात 'ओव्हरव्हॅल्यूड' नसल्याचे स्पष्ट होते. तरीही, देशांतर्गत महागाईचा फरक यामुळे यात वाढ दिसून येत आहे.
बाजारावर काय परिणाम होईल?
आरबीआयची ही रणनीती जागतिक आर्थिक अस्थिरतेविरुद्ध एक ढाल म्हणून काम करत आहे. भविष्यात रुपयाची स्थिरता आणि लिक्विडिटी व्यवस्थापनासाठी आरबीआयचे हे पाऊल कळीचे ठरणार आहे. विशेषतः हेजिंगची कॉस्ट आणि डॉलरचा पुरवठा यावर गुंतवणूकदारांचे बारीक लक्ष असेल.