RBI कडून ₹2.5 लाख कोटींच्या VRRR ऑक्शनची घोषणा, बँकिंग सिस्टीममधील अतिरिक्त पैसा शोषणार

RBI ची बाजारात हस्तक्षेप करण्याची तयारी

भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI) बँकिंग सिस्टीममधील अतिरिक्त तरलता (liquidity) कमी करण्यासाठी एक मोठे पाऊल उचलणार आहे. येत्या सोमवारी, RBI ₹2.5 लाख कोटींचे सात-दिवसीय व्हेरिएबल रेट रिव्हर्स रेपो (VRRR) ऑक्शन आयोजित करणार आहे. या ऑक्शनद्वारे, बँकांकडे असलेला अतिरिक्त पैसा RBI स्वतःकडे जमा करून घेईल.

बाजारात ₹3.5 लाख कोटींची अतिरिक्त तरलता

सध्या देशातील बँकिंग सिस्टीममध्ये अंदाजे ₹3.5 लाख कोटींची अतिरिक्त तरलता आहे. जेव्हा बँकांकडे मोठ्या प्रमाणात अतिरिक्त पैसा असतो, तेव्हा बाजारात अल्प-मुदतीचे व्याजदर RBI च्या अंदाजित स्तरापेक्षा खाली जाऊ शकतात. या अतिरिक्त पैशाला तात्पुरते बाजूला सारून, RBI बाजारातील व्याजदर नियंत्रणात ठेवण्याचा प्रयत्न करेल. VRRR ऑक्शनमुळे बँकांना हा अतिरिक्त पैसा RBI कडे ठेवून त्यावर व्याज मिळवता येईल.

मागील ऑक्शनचा अनुभव आणि पुढील दिशा

याआधी, शुक्रवारी RBI ने ₹1.5 लाख कोटींच्या अधिसूचित रकमेसाठी तीन-दिवसीय VRRR ऑक्शन घेतले होते, ज्यात बँकांनी ₹95,970 कोटी पार्क केले होते. मात्र, येत्या सोमवारी होणारे ऑक्शन हे त्यापेक्षा मोठे आणि अधिक प्रभावी उपाय आहे. सध्या ओव्हरनाईट लोन्सचे (Overnight Loans) व्याजदर, ज्याला वेटेड ॲव्हरेज कॉल रेट (WACR) म्हणतात, शुक्रवारी 5.19% होता. RBI चे उद्दिष्ट हे व्याजदर पॉलिसी कॉरिडॉरमध्ये, म्हणजे 5% (SDF रेट) आणि रेपो रेटच्या दरम्यान ठेवण्याचे आहे.

अर्थव्यवस्थेवर काय परिणाम होईल?

RBI च्या या कृतीला धोरणातील मोठा बदल न मानता, एक नियमित प्रक्रिया म्हणून पाहिले जात आहे. RBI बाजारात पैशाचा पुरवठा योग्य प्रमाणात राखण्यासाठी नेहमीच अशा साधनांचा वापर करते. जर बाजारात पैशाची कमतरता असेल, तर RBI पैसे पुरवते आणि जर अतिरिक्त पैसा असेल, तर तो शोषून घेते, जेणेकरून मालमत्तेच्या किमतीत अनावश्यक वाढ किंवा अल्प-मुदतीच्या दरात अस्थिरता टाळता येईल.

गुंतवणूकदारांसाठी काय महत्त्वाचे?

गुंतवणूकदार या ऑक्शनकडे लक्ष ठेवून आहेत, कारण यातून RBI ला बाजारातील तरलतेबद्दल किती चिंता आहे याचा अंदाज येईल. जर RBI ला वारंवार मोठ्या रकमेच्या VRRR ऑक्शनची गरज भासत असेल, तर याचा अर्थ बँकिंग सिस्टीम पैशाने ओतप्रोत भरलेली आहे. याचा परिणाम आगामी आठवड्यात बँका आपल्या डिपॉझिट आणि कर्ज दरांमध्ये कसा बदल करतात, यावर होऊ शकतो. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, बँका प्रत्यक्षात किती रक्कम RBI कडे जमा करतात, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल. यातून अतिरिक्त तरलतेची तीव्रता आणि बँका त्यांच्या उपलब्ध पैशाचा वापर कसा करत आहेत, हे स्पष्ट होईल.