भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI) लवकरच नवीन प्रकारचे चलन बाजारात आणणार आहे. आर्थिक वर्ष २०२८ च्या सुरुवातीला ₹10 आणि ₹20 च्या नव्या 'पॉलिमर' नोटा छापण्याची योजना आहे. या नोटा जास्त टिकाऊ असून त्यांची बदलण्याची किंमत कमी असेल.
₹10 आणि ₹20 च्या नोटा होणार 'पॉलिमर'
रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) आपल्याकडील नोटांच्या टिकाऊपणासाठी एक मोठे पाऊल उचलणार आहे. गव्हर्नर संजय मल्होत्रा यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, आर्थिक वर्ष २०“28” च्या सुरुवातीला ₹10 आणि ₹20 च्या नोटा पॉलिमरवर छापल्या जातील. सध्या बाजारात असलेल्या कागदी नोटा लवकर खराब होतात, त्यामुळे त्या बदलण्याचा खर्चही जास्त येतो. यावर उपाय म्हणून RBI पॉलिमर नोटा आणणार आहे. या नोटा जास्त काळ टिकतील आणि त्यांची फसवणूक करणेही कठीण होईल, असा विश्वास आहे.
सध्या काय सुरू आहे?
RBI या योजनेवर सध्या पायलट (Pilot) प्रोजेक्टवर काम करत आहे. सरकारने ₹10 आणि ₹20 च्या प्रत्येकी एक अब्ज (1 Billion) नोटांच्या चाचणीला मंजुरी दिली आहे. यासाठी आवश्यक पॉलिमर मटेरियल (Polymer Material) खरेदी करण्यासाठी RBI ने जगभरातील कंपन्यांकडून प्रस्ताव मागवले आहेत.
ऑपरेशनल आणि आर्थिक परिणाम
या नव्या नोटांमुळे बँकिंग सिस्टीममध्ये काही बदल करावे लागतील. एटीएम (ATM) मशीन, नोटा मोजण्याच्या मशीन आणि इतर वेंडिंग (Vending) सिस्टीममध्ये या पॉलिमर नोटा ओळखण्यासाठी बदल करावे लागतील. तसेच, या नोटांच्या छपाईचा खर्च कागदी नोटांपेक्षा जास्त असेल, कारण यासाठी वेगळी छपाई तंत्रज्ञान आणि मशीनरी लागेल. याशिवाय, पॉलिमरचा खर्च क्रूड ऑइलच्या (Crude Oil) दरावर अवलंबून असल्याने उत्पादन खर्चात चढ-उतार येण्याची शक्यता आहे.
टप्प्याटप्प्याने होईल अंमलबजावणी
RBI ने स्पष्ट केले आहे की, या पॉलिमर नोटा जुन्या कागदी नोटांना पूर्णपणे बदलणार नाहीत. दोन्ही प्रकारच्या नोटा चलनात राहतील. या योजनेचे यश हे या आगामी चाचण्यांवर, लोकांच्या स्वीकृतीवर आणि देशाच्या कॅश-हँडलिंग (Cash Handling) इन्फ्रास्ट्रक्चरवर अवलंबून असेल.