रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाने (RBI) मे २०२६ मध्ये डॉलरची निव्वळ विक्री **6.1 अब्ज डॉलर्स** पर्यंत कमी केली आहे, जी एप्रिलमधील **8.9 अब्ज डॉलर्स** पेक्षा कमी आहे. स्पॉट मार्केटमध्ये हस्तक्षेप कमी झाला असला तरी, मध्यवर्ती बँकेची निव्वळ फॉरवर्ड दायित्वे **106.7 अब्ज डॉलर्स** पर्यंत वाढली आहेत.
Detailed Coverage
डॉलर विक्रीत घट, पण चिंता कायम
रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) रुपयाला स्थैर्य देण्यासाठी परकीय चलन बाजारात डॉलर विकत असते. मे २०२६ मध्ये, RBI ने डॉलरची निव्वळ विक्री 6.1 अब्ज डॉलर्स केली, जी एप्रिल २०२६ मध्ये 8.9 अब्ज डॉलर्स होती. ही मागील वर्षाच्या मे २०२५ च्या तुलनेत वेगळी परिस्थिती आहे, जेव्हा RBI ने 1.8 अब्ज डॉलर्स ची निव्वळ खरेदी केली होती. या आकडेवारीवरून असे दिसते की RBI रुपयातील मोठे चढउतार टाळण्यासाठी सक्रिय आहे, पण आता त्यांची डॉलरची प्रत्यक्ष विक्री कमी झाली आहे.
फॉरवर्ड लायबिलिटीजमध्ये मोठी वाढ
एकीकडे स्पॉट मार्केटमध्ये डॉलरची विक्री कमी झाली असली तरी, RBI च्या फॉरवर्ड मार्केटमधील कार्यांमध्ये मोठी वाढ दिसून येत आहे. मे २०२६ अखेरीस, RBI ची निव्वळ फॉरवर्ड विक्री 106.7 अब्ज डॉलर्स वर पोहोचली, जी एप्रिल २०२६ मध्ये 95.3 अब्ज डॉलर्स होती. मे २०२५ मध्ये ही रक्कम फक्त 65.2 अब्ज डॉलर्स होती. हे वाढलेले फॉरवर्ड दायित्व दर्शवते की RBI भविष्यातील डॉलरच्या व्यवहारांसाठी मोठी तयारी करत आहे, जेणेकरून चलनातील जोखीम व्यवस्थापित करता येईल.
बाजारात दुहेरी हस्तक्षेप वाढला
RBI च्या आकडेवारीनुसार, निव्वळ विक्री कमी झाली असली तरी, एकूण व्यवहारांचे प्रमाण लक्षणीय वाढले आहे. मे महिन्यात 22.2 अब्ज डॉलर्स ची खरेदी झाली, जी एप्रिलमधील 16.2 अब्ज डॉलर्स आणि मे २०२५ मधील 9.1 अब्ज डॉलर्स पेक्षा जास्त आहे. त्याच वेळी, एकूण विक्री 28.3 अब्ज डॉलर्स पर्यंत वाढली, जी एप्रिलमधील 25.2 अब्ज डॉलर्स होती. हे दोन्ही बाजूंनी (खरेदी आणि विक्री) वाढलेले व्यवहार दर्शवतात की RBI रुपयाच्या मूल्यात अचानक होणारे मोठे बदल कमी करण्यासाठी बाजारात सक्रियपणे हस्तक्षेप करत आहे.
रुपयावरील दबाव आणि गुंतवणुकीचा मंदावलेला ओघ
चालू आर्थिक वर्षात (एप्रिल २०२६ पासून) RBI ची एकूण निव्वळ डॉलर विक्री 15 अब्ज डॉलर्स पर्यंत पोहोचली आहे. या सततच्या विक्रीमुळे भारतीय रुपयावर दबाव असल्याचे दिसून येते, जो जागतिक आर्थिक घटकांमुळे आणि भांडवली प्रवाहामुळे अस्थिर राहतो. याव्यतिरिक्त, परकीय गुंतवणुकीचा ओघ मंदावला आहे. एप्रिल आणि मे २०२६ या काळात अनिवासी भारतीयांच्या (NRI) खात्यांमध्ये 1.3 अब्ज डॉलर्स ची निव्वळ आवक झाली, जी मागील वर्षी याच काळात 1.9 अब्ज डॉलर्स होती. ही 29.5% ची घट आहे.
गुंतवणूकदारांनी या परिस्थितीवर लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे आहे. हे RBI च्या चलन स्थिरता राखण्याच्या आणि पुरेसा परकीय चलन साठा जपण्याच्या प्रयत्नांना दर्शवते. रुपयाची पुढील दिशा पाहण्यासाठी, भविष्यातील डॉलरच्या बहिर्वाहाचा वेग आणि NRI आवक किंवा इतर परकीय गुंतवणुकीत सुधारणा होते का, यावर लक्ष ठेवावे लागेल.