Whalesbook
RBI कडून बाजारात ₹1.5 लाख कोटींची तरलता injected
भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) येत्या सोमवारी, २५ मे रोजी ₹1.50 लाख कोटींची व्हेरिएबल रेट रेपो (VRR) ऑक्शन जाहीर केली आहे. बँकिंग सिस्टममध्ये पैशांची आवक वाढवणे आणि ओव्हरनाईट कॉल मनी रेट्समधील वाढ नियंत्रित करणे हा यामागील मुख्य उद्देश आहे. यापूर्वीही RBI ने अशा प्रकारे पैशांची तरलता (liquidity) व्यवस्थापित करण्यासाठी पावले उचलली होती.
बाजारात पैशांची कमतरता का जाणवतेय?
सध्या बँकिंग सिस्टममध्ये पैशांची कमतरता जाणवत आहे. अंदाजानुसार, सिस्टममध्ये सुमारे ₹58,876.29 कोटींची तूट आहे. विशेषतः गेल्या चार दिवसांत ही कमतरता वाढली असून, जवळपास ₹1.90 लाख कोटींचा सरप्लस कमी झाला आहे. याचे मुख्य कारण म्हणजे वस्तू आणि सेवा कर (GST) संकलनामुळे बँकांमधून मोठ्या प्रमाणात पैसे बाहेर गेले आहेत. या पैशांच्या कमतरतेमुळेच ओव्हरनाईट कॉल मनी रेट्स RBI च्या रेपो रेट 5.25% च्या वर गेले आहेत, जे शॉर्ट-टर्म फंडिंग मार्केटमध्ये तणाव दर्शवते.
RBI च्या हस्तक्षेपानंतर बाजाराची प्रतिक्रिया
RBI ने याआधी मागील शुक्रवारी ₹81,590 कोटींची तीन दिवसांची VRR ऑक्शन केली होती. व्हेरिएबल रेट रेपो ऑक्शन हे RBI चे तरलता व्यवस्थापित करण्याचे एक महत्त्वाचे साधन आहे. बाजारावर या नवीन तरलता इंजेक्शनचा काय परिणाम होतो आणि इंटरबँक कर्ज दरांवर (interbank lending rates) कसा परिणाम होतो, यावर लक्ष ठेवून असेल. ऐतिहासिकदृष्ट्या, अशा हस्तक्षेपांमुळे ओव्हरनाईट रेट्स पुन्हा रेपो रेटच्या दिशेने स्थिरावतात.
आर्थिक क्षेत्रावर परिणाम
या निर्णयांमुळे विशिष्ट बँकिंग स्टॉक्सवर लगेच परिणाम दिसणार नसला तरी, मोठ्या प्रमाणात तरलता इंजेक्शनचा फायदा संपूर्ण आर्थिक क्षेत्राला होऊ शकतो. ज्या बँका शॉर्ट-टर्म फंडिंगवर जास्त अवलंबून असतात, त्यांना तात्काळ दिलासा मिळेल आणि त्यांचे नेट इंटरेस्ट मार्जिन (NIM) स्थिर राहू शकते. मात्र, जर पैशांची कमतरता दीर्घकाळ राहिली, तर ते अर्थव्यवस्थेतील तणाव दर्शवू शकते, ज्यामुळे कर्ज वाढीवर आणि मालमत्तेच्या गुणवत्तेवर (asset quality) परिणाम होऊ शकतो. इतर केंद्रीय बँका देखील आपल्या देशांतर्गत तरलता व्यवस्थापित करण्यासाठी अशाच VRR ऑपरेशन्सचा वापर करतात.