RBI गव्हर्नर संजय मल्होत्रा यांनी फिनटेक कंपन्यांना खडेबोल सुनावले आहेत. ग्राहकांचा डेटा विकून नफा कमवण्यापेक्षा, तो 'विश्वास' मानून सुरक्षित ठेवणे ही तुमची जबाबदारी आहे, असे त्यांनी स्पष्ट केले आहे.
ग्राहकांचा डेटा ही मालमत्ता नाही
मुंबईतील 'ग्लोबल फिनटेक फेस्ट'मध्ये बोलताना RBI गव्हर्नर संजय मल्होत्रा यांनी फिनटेक कंपन्यांना स्पष्ट बजावले की, ग्राहकांचा डेटा हे केवळ कमाईचे साधन (Commodity) नसून ती एक नैतिक जबाबदारी (Fiduciary responsibility) आहे. कंपन्यांनी नफ्याच्या हव्यासापोटी ग्राहकांच्या विश्वासाशी तडजोड करू नये, असेही त्यांनी नमूद केले.
जबाबदारीचे बदलते स्वरूप
ज्या फिनटेक कंपन्यांचा विस्तार मोठा झाला आहे आणि ज्यांच्या अपयशामुळे आर्थिक व्यवस्थेला धोका पोहोचू शकतो, अशा कंपन्यांवर आता RBI चे विशेष लक्ष असणार आहे. गव्हर्नर मल्होत्रा यांच्या मते, अशा कंपन्या आता केवळ खाजगी संस्था राहिल्या नसून त्या 'Too significant to be careless' (निष्काळजीपणा परवडणार नाही एवढ्या महत्त्वाच्या) बनल्या आहेत. यामुळे या कंपन्यांवर सायबर सुरक्षा आणि ऑपरेशनल रेझिलियन्सची मोठी जबाबदारी असेल, ज्याचा थेट परिणाम त्यांच्या भविष्यातील प्रॉफिट मार्जिनवर होऊ शकतो.
एआय (AI) आणि सिस्टेमिक रिस्क
RBI चे डेप्युटी गव्हर्नर रोहित जैन यांनी तंत्रज्ञानावर आधारित तीन धोक्यांकडे लक्ष वेधले: वेग, एकाग्रता (Concentration) आणि अपारदर्शकता. AI चा अतिवापर आणि केवळ काही ठराविक क्लाउड सेवांवर अवलंबून राहणे भविष्यात मोठ्या समस्या निर्माण करू शकते. कर्ज वितरण (Loan underwriting) किंवा फ्रॉड डिटेक्शनमध्ये AI मुळे होणाऱ्या पक्षपाती निर्णयांबाबतही त्यांनी सावध केले.
नियम पाळा, पळवाटा नको
RBI ने कंपन्यांना सल्ला दिला आहे की, नियमांमधील पळवाटा शोधून व्यवसाय उभा करण्यापेक्षा 'रेग्युलेटरी सँडबॉक्स'चा वापर करावा. याशिवाय, 'युनायटेड फिनटेक फोरम'ची (United Fintech Forum) सेल्फ-रेग्युलेटरी ऑर्गनायझेशन म्हणून झालेली नियुक्ती हे सूचित करते की, आता या क्षेत्राला स्वतःवर अधिक कडक अंकुश ठेवावा लागणार आहे.