रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाने (RBI) आपली विशेष FCNR(B) स्वॅप सुविधा मुदतीआधीच बंद केली आहे. या माध्यमातून बँकेने **$72.8 अब्ज** रुपयांचा परकीय चलन साठा जमा केला असून, रुपयाला स्थिर ठेवण्यासाठी आणि लिक्विडिटी व्यवस्थापनासाठी हे पाऊल उचलले आहे.
रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाने (RBI) त्यांची विशेष फॉरेन करन्सी नॉन-रेसिडेंट (बँक) स्वॅप सुविधा नियोजित ३० सप्टेंबर २०२६ च्या डेडलाईनआधीच अधिकृतपणे बंद केली आहे. २१ ऑगस्ट २०२६ पर्यंत या सुविधेद्वारे तब्बल $७२.८ अब्ज डॉलर्सचा परकीय चलन ओघ देशात आला असून, भारताच्या परकीय चलन साठ्याला यामुळे मोठी बळकटी मिळाली आहे.\n\nया एकूण रक्कमेपैकी $६५.४ अब्ज हे थेट FCNR(B) डिपॉझिट्सच्या माध्यमातून आले आहेत, तर उर्वरित रक्कम इतर विदेशी कर्जांतून उभी करण्यात आली आहे. ही खिडकी मुदतीआधीच बंद करणे, हे RBI चा परकीय चलन साठ्याबद्दलचा आत्मविश्वास आणि लिक्विडिटी व्यवस्थापनातील बदलत्या धोरणाचे निदर्शक आहे.\n\n### अस्थिरतेविरुद्ध सुरक्षा कवच\n\nया स्वॅप सुविधेचा मुख्य उद्देश रुपयाचे मूल्य कृत्रिमरित्या वाढवणे हा नव्हता, तर बाजारातील डॉलर्सची अतिरिक्त मागणी शोषून घेणे आणि बाजारपेठेतील अस्थिरता रोखणे हा होता. या सुविधेच्या कार्यकाळात भारतीय रुपया ९५ ते ९६ च्या दरम्यान स्थिर राहिला, ज्यामुळे मे २०२६ मध्ये ९७ च्या जवळ पोहोचलेला रुपया अधिक घसरण्यापासून वाचला.\n\n### लिक्विडिटी आणि भविष्यातील जोखीम\n\nRBI ने बँकांकडून थेट डॉलर्स स्वॅप करून ही लिक्विडिटी स्वतःच्या बॅलन्स शीटवर घेतली. यामुळे डॉलरचा ओघ थेट मार्केटमध्ये येण्यापासून रोखला गेला आणि बाजारातील स्थैर्य टिकून राहिले. मात्र, प्रत्येक डॉलरच्या बदल्यात सिस्टिममध्ये रुपयाची लिक्विडिटी वाढली, ज्यामुळे मनी सप्लाय मॅनेज करणे आव्हानात्मक ठरत होते. आता ही सुविधा बंद झाल्यामुळे, वाढलेली लिक्विडिटी हाताळणे हे RBI साठी महत्त्वाचे असेल.\n\nगुंतवणूकदारांनी कच्च्या तेलाच्या किमती आणि भारत व अमेरिका यांच्यातील व्याजदराच्या फरकावर लक्ष ठेवणे गरजेचे आहे. रुपयावरील दबाव कायम राहू शकतो, त्यामुळे परकीय चलन साठ्याची विक्रमी पातळी अर्थव्यवस्थेसाठी एक महत्त्वाचे सुरक्षा कवच ठरणार आहे.