RBI (रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया) ने सोमवार, २४ ऑगस्ट २०२६ रोजी दोन व्हेरिएबल रेट रिव्हर्स रेपो (VRRR) ऑक्शन्सद्वारे बँकिंग सिस्टीममधून **₹1.41 ट्रिलियन** (₹1.41 लाख कोटी) अतिरिक्त रोकड शोषून घेतली. यामुळे बाजारातील अतिरिक्त तरलता (liquidity) व्यवस्थापित करून अल्पमुदतीचे व्याजदर स्थिर ठेवण्यास मदत होईल. यापुढेही तरलतेचा समतोल राखण्यासाठी RBI ने मंगळवारी आणखी एका ऑक्शनची घोषणा केली आहे.
RBI कडून बाजारात स्थिरता आणण्याचा प्रयत्न
भारताची मध्यवर्ती बँक, रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) ने सोमवार, २४ ऑगस्ट २०२६ रोजी बाजारात उपलब्ध असलेली अतिरिक्त रोकड कमी करण्यासाठी पावले उचलली आहेत. RBI ने दोन व्हेरिएबल रेट रिव्हर्स रेपो (VRRR) ऑक्शन्स आयोजित करून बँकिंग सिस्टीममधून एकूण ₹1.41 ट्रिलियन (जवळपास ₹1.41 लाख कोटी) अतिरिक्त पैसा बाहेर काढला आहे. बाजारात तरलता (liquidity) जास्त झाल्यास अल्पमुदतीचे व्याजदर अनपेक्षितपणे खाली जाऊ शकतात, जे RBI च्या पतधोरणासाठी (monetary policy) योग्य नाही. त्यामुळे, RBI बाजारातील व्याजदर नियंत्रित करण्यासाठी आणि स्थिरता राखण्यासाठी अशा प्रकारची ऑक्शन्स नियमितपणे आयोजित करते.
ऑक्शनचा तपशील
या लिक्विडिटी व्यवस्थापन ऑपरेशनमध्ये दोन भाग होते: एक ७-दिवसीय ऑक्शन आणि दुसरे ओव्हरनाईट (एका दिवसाचे) ऑक्शन. ७-दिवसीय ऑक्शनमध्ये RBI ने ₹91,980 कोटी स्वीकारले, तर ओव्हरनाईट ऑक्शनमध्ये ₹49,206 कोटी शोषून घेण्यात आले. दोन्ही ऑक्शन्समध्ये 5.24% दराने कट-ऑफ आणि भारित सरासरी दर (weighted average rate) निश्चित करण्यात आला. या दराने, RBI बँकांना त्यांच्याकडील अतिरिक्त निधी मध्यवर्ती बँकेकडे जमा करण्यास प्रोत्साहित करते, ज्यामुळे तो पैसा खुल्या बाजारात जास्त प्रमाणात उपलब्ध होत नाही.
पुढील ऑक्शनची तयारी
RBI ने हे प्रयत्न सुरू ठेवण्यासाठी मंगळवार, २५ ऑगस्ट २०२६ रोजी आणखी एका दोन-दिवसीय VRRR ऑक्शनची घोषणा केली आहे. या आगामी ऑक्शनसाठी अधिसूचित रक्कम (notified amount) ₹1.75 ट्रिलियन आहे. यावरून दिसून येते की बँकिंग सिस्टीममध्ये जमा होत असलेल्या अतिरिक्त रोख रकमेचे व्यवस्थापन करण्याची RBI ची योजना आहे.
गुंतवणूकदारांसाठी काय महत्त्वाचे?
बाजार विश्लेषकांसाठी, RBI च्या या कृती म्हणजे केवळ बाजारातील अतिरिक्त तरलता नियंत्रित करण्याचे तंत्रशुद्ध उपाय आहेत. याचा अर्थ अर्थव्यवस्थेत पैशांची कमतरता (cash crunch) आहे असा नाही, तर केवळ बाजारातील संतुलन राखले जात आहे. बँकिंग सिस्टीममध्ये सध्या ₹3.4 ट्रिलियन पेक्षा जास्त अतिरिक्त रोकड आहे आणि या ऑक्शन्सद्वारे RBI मनी मार्केटमधील अस्थिरता टाळण्याचा प्रयत्न करत आहे. गुंतवणूकदार आगामी काळात या ऑक्शनच्या निकालांवर लक्ष ठेवू शकतात, कारण हे RBI बाजारातील एकूण पैशांचा पुरवठा कसा नियंत्रित करत आहे याचे संकेत देतील.