भारताचा परकीय चलन साठा (Forex Reserves) विक्रमी **$785.71 अब्जांवर** पोहोचला आहे. जूनपासून आतापर्यंत **$136 अब्जांहून** अधिक गुंतवणूक आल्याने हा साठा वाढला आहे. मात्र, यामुळे बँकिंग सिस्टममध्ये निर्माण झालेली अतिरिक्त लिक्विडीटी आणि भविष्यातील जबाबदाऱ्या हे आता चिंतेचे विषय ठरत आहेत.
४ सप्टेंबर २०२६ रोजी संपलेल्या आठवड्यात भारताचा परकीय चलन साठा $785.71 अब्जांच्या ऐतिहासिक शिखरावर पोहोचला आहे. केवळ एका आठवड्यात यात $44.9 अब्जांची भर पडली असून, याचे मुख्य श्रेय Reserve Bank of India (RBI) ने डॉलर ओघ वाढवण्यासाठी राबवलेल्या धोरणांना जाते.
वाढीचे मुख्य कारण काय?
जून २०२६ मध्ये सुरू करण्यात आलेल्या विशेष धोरणांमुळे ही गुंतवणूक आली आहे. यामध्ये 'फॉरेक्स स्वॅप फॅसिलिटीज' आणि NRI ठेवींसाठी दिलेल्या सवलतींचा समावेश आहे, ज्यातून $136 अब्जांहून जास्त ओघ आला आहे. विदेशी चलनातील मालमत्तेत $47.5 अब्जांची वाढ झाली असली तरी, सोन्याच्या मूल्यात $2.6 अब्जांची घसरण झाल्याने एकूण आकडा थोडा संतुलित झाला आहे.
लिक्विडीटी आणि आव्हाने
इतका मोठा परकीय चलन साठा भारतीय रुपयाला स्थैर्य देतो, परंतु यामुळे बँकिंग क्षेत्रात ₹11 ट्रिलियनपेक्षा जास्त लिक्विडीटी जमा झाली आहे. वाढलेली तरलता महागाईला निमंत्रण देऊ शकते, हे लक्षात घेऊन RBI सातत्याने 'व्हेअरेबल रेट रिव्हर्स रेपो' (VRRR) लिलावाद्वारे बाजारातून अतिरिक्त कॅश शोषून घेत आहे.
गुंतवणूकदारांनी हे समजून घेणे आवश्यक आहे की, यातील मोठा हिस्सा 'फ्यूचर लायबिलिटी' (भावी देयता) स्वरूपात आहे. RBI ला पुढील १२ महिन्यांत या देयतांची पूर्तता करण्यासाठी काही प्रमाणात डॉलर्स विकावे लागू शकतात. यामुळे भविष्यात साठा पुन्हा $750 अब्जांच्या आसपास स्थिरावण्याची शक्यता आहे. बाजारातील गुंतवणूकदारांच्या नजरा आता RBI च्या या पुढील रणनीतीवर आणि लिक्विडीटी व्यवस्थापनावर असतील.