भारताच्या विशेष ओव्हरसीज डिपॉझिट सुविधेमध्ये आतापर्यंत **$100 अब्जांहून** अधिक निधी जमा झाला आहे. या प्रचंड लिक्विडिटीमुळे RBI ने ही सुविधा मुदतीआधीच बंद करण्याचा निर्णय घेतला असून, देशाचा परकीय चलन साठा विक्रमी **$729.3 अब्जांवर** पोहोचला आहे.
परकीय चलनातील वाढ आणि रिझर्व्ह बँकेचे पाऊल
नॉन-रेसिडेंट इंडियन्सच्या (NRIs) गुंतवणुकीमुळे देशाच्या परकीय चलन साठ्यात मोठी भर पडली असून, २१ ऑगस्ट २०२६ पर्यंत हा साठा $७२९.३ अब्जांच्या ऐतिहासिक उच्चांकावर पोहोचला आहे. बाजारातील या प्रचंड लिक्विडिटीवर नियंत्रण मिळवण्यासाठी रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाने (RBI) विशेष स्वॅप विंडो ३१ ऑगस्ट २०२६ रोजी बंद केली आहे, जी मुळात ३० सप्टेंबरपर्यंत सुरू राहणार होती.
गुंतवणूकदारांसाठी काय महत्त्व आहे?
हा साठा भारताला जागतिक बाजारपेठेतील अनिश्चिततेपासून संरक्षण देण्याचे काम करतो. विशेषतः जागतिक स्तरावर क्रूड ऑईलच्या वाढलेल्या किमतींमुळे रुपयावर असलेला दबाव कमी करण्यासाठी हा साठा RBI साठी एक 'फायरपॉवर' म्हणून काम करत आहे. यामुळे देशाचा बॅलन्स-ऑफ-पेमेंट्स सुधारण्यास मदत होत आहे.
आव्हाने आणि रिस्क फॅक्टर
मोठ्या प्रमाणात आलेला हा निधी बऱ्याच अंशी अल्पकालीन आहे, जो आकर्षक व्याजदरांमुळे भारतात आला. जुलै २०२६ पर्यंत RBI च्या बॅलन्स शीटवर 'नेट शॉर्ट पोझिशन्स' किंवा डॉलर्स विकण्याच्या वचनबद्धतेचे प्रमाण $१३६.८ अब्जांपर्यंत वाढले आहे. आता गुंतवणूकदारांचे लक्ष याकडे आहे की, RBI हे शॉर्ट-टर्म फंड्स बाहेर पडताना बाजारात अस्थिरता निर्माण होऊ नये म्हणून कोणत्या उपाययोजना करते.