Meta (फेसबुकची मूळ कंपनी) अडचणीत सापडली आहे. कंपनीच्या 26 माजी कर्मचाऱ्यांनी दावा केला आहे की, अलीकडील कर्मचारी कपातीदरम्यान (Layoffs) आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) प्रणालींचा वापर करून दिव्यांग (Disabilities) आणि आजारी कर्मचाऱ्यांना लक्ष्य केले गेले. कंपनीने हे आरोप फेटाळले असले तरी, हा खटला AI च्या कॉर्पोरेट वापरावर मोठा परिणाम करू शकतो.
Meta विरोधात AI पक्षपाताचा आरोप
Meta Platforms Inc. (फेसबुकची मूळ कंपनी) वर गंभीर आरोप करण्यात आले आहेत. अमेरिकेतील ओकलँड येथे, 26 माजी कर्मचाऱ्यांनी कंपनीवर फेडरल कोर्टात खटला दाखल केला आहे. त्यांच्या दाव्यानुसार, Meta ने अलीकडील कर्मचारी कपात (Layoffs) करताना आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) प्रणालींचा वापर केला, ज्यामुळे दिव्यांग (Disabilities) आणि वैद्यकीय कारणांमुळे रजा घेतलेल्या कर्मचाऱ्यांचे नुकसान झाले. या कर्मचाऱ्यांनी असा युक्तिवाद केला आहे की, Meta च्या अंतर्गत मूल्यांकन प्रणालीने ज्या कर्मचाऱ्यांनी वैद्यकीय रजा घेतली होती, ज्या गर्भवती होत्या किंवा ज्यांना काही आजार होते, त्यांना नोकरीतून कमी करण्यात आले.
AI द्वारे कर्मचाऱ्यांचे मूल्यांकन?
या खटल्याचे मुख्य कारण म्हणजे Meta ने कर्मचाऱ्यांचे मूल्यांकन करण्यासाठी AI-आधारित सॉफ्टवेअरचा वापर केल्याचा आरोप. कर्मचाऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार, Metamate सारख्या अंतर्गत AI टूल्सचा वापर करून संवाद आणि कागदपत्रांचा मागोवा घेतला जात होता. तसेच, कीस्ट्रोक्स, स्क्रीन ॲक्टिव्हिटी, ईमेल आणि ब्राउझर हिस्ट्री यांसारख्या डेटा पॉइंट्सचा वापर करून कर्मचाऱ्यांची उत्पादकता (Productivity) मोजली जात होती. कर्मचाऱ्यांचा दावा आहे की, या मेट्रिक्समुळे वैद्यकीय किंवा कौटुंबिक कारणांमुळे गैरहजर राहिलेल्या कर्मचाऱ्यांवर अन्याय झाला आणि यामुळे विशिष्ट गटांविरुद्ध पक्षपात (Bias) वाढला.
Meta चे उत्तर
Meta ने मात्र हे सर्व आरोप फेटाळून लावले आहेत. कंपनीच्या प्रवक्त्याने स्पष्ट केले आहे की, कर्मचारी व्यवस्थापन आणि संघटनात्मक निर्णय हे माणसांकडून घेतले जातात, AI प्रणालींकडून नाही. कंपनीचा दावा आहे की, AI चा कर्मचारी कपातीमध्ये कोणताही सहभाग नव्हता. मात्र, खटल्यात नमूद केलेल्या अंतर्गत सॉफ्टवेअर टूल्सबद्दल अधिक माहिती कंपनीने दिलेली नाही.
AI च्या वापराचे भविष्य
हा खटला विशेष महत्त्वाचा आहे कारण तंत्रज्ञान कंपन्यांमध्ये AI च्या वाढत्या वापरामुळे रोजगाराशी संबंधित निर्णयांमध्ये AI चा वापर कसा व्हावा, यावर हा खटला नवा आदर्श (Precedent) निर्माण करू शकतो. जगभरातील कंपन्या कार्यक्षमतेसाठी AI चा वापर करत असताना, या खटल्याचा निकाल भविष्यात AI च्या वापरासाठी नवीन नियम तयार करू शकतो. कर्मचाऱ्यांनी असाही दावा केला आहे की, Meta ने AI प्रणालींमध्ये संभाव्य पक्षपाताची चाचणी केली नाही, जी कॅलिफोर्निया आणि न्यूयॉर्क सारख्या राज्यांतील कायद्यांनुसार आवश्यक आहे.