देशातील **21** मोठ्या मीडिया हाऊसेसनी भारताच्या Digital Personal Data Protection (DPDP) कायद्याला सुप्रीम कोर्टात आव्हान दिले आहे. पत्रकारांसाठी स्पष्ट सवलती नसल्यामुळे आता या मीडिया कंपन्यांच्या व्यावसायिक जोखमी वाढण्याची शक्यता आहे.
भारतातील 21 प्रमुख मीडिया हाऊसेसनी सुप्रीम कोर्टात याचिका दाखल केली आहे. डिजिटल पर्सनल डेटा प्रोटेक्शन (DPDP) कायद्यातील काही तरतुदींना या मीडिया संस्थांनी संविधानाच्या चौकटीत आव्हान दिले आहे. मुख्य वाद असा आहे की, या कायद्यात पत्रकारांसाठी कोणतीही स्पष्ट संरक्षण कवच किंवा सवलती (Exemptions) देण्यात आलेल्या नाहीत, ज्यामुळे लोकशाहीचा चौथा स्तंभ मानल्या जाणाऱ्या पत्रकारितेवर गदा येऊ शकते.
मीडिया क्षेत्रावर होणारा परिणाम आणि व्यावसायिक जोखीम
या कायदेशीर लढाईमुळे Zee Entertainment, Network18 Media & Investments, Sun TV Network आणि TV Today Network सारख्या सूचीबद्ध कंपन्यांच्या गुंतवणूकदारांमध्ये चिंतेचे वातावरण निर्माण झाले आहे. तपासपूर्ण पत्रकारितेसाठी अनेकदा लोकांच्या खासगी डेटाचा वापर करण्याची गरज पडते. जर DPDP कायदा अधिक कठोरपणे लागू झाला, तर मीडिया कंपन्यांना मोठ्या प्रमाणात खोट्या खटल्यांचा (SLAPP - Strategic Lawsuits Against Public Participation) सामना करावा लागू शकतो.
अशा खटल्यांचा वापर करून प्रभावशाली व्यक्ती किंवा कॉर्पोरेट संस्था नकारात्मक बातम्या रोखण्याचा प्रयत्न करू शकतात. याचा थेट परिणाम मीडिया कंपन्यांच्या कायदेशीर खर्चावर होईल आणि अनेक महत्त्वाच्या बातम्यांवर न्यायालयाकडून स्थगिती मिळण्याचा धोका वाढेल.
कायद्यातील त्रुटी काय आहे?
हा कायदा वैयक्तिक डेटाच्या सुरक्षेसाठी असला, तरी त्यात व्यावसायिक गैरवापर आणि वैध पत्रकारिता यातील फरक स्पष्ट केलेला नाही. आयटी मंत्री अश्विनी वैष्णव यांनी पत्रकारितेचे स्वातंत्र्य अबाधित राहील असे स्पष्ट केले असले, तरी कायदेतज्ज्ञांच्या मते स्पष्ट तरतुदींशिवाय हा कायदा भविष्यात गैरवापराचा धोका निर्माण करू शकतो.
गुंतवणूकदारांनी काय पहावे?
आता गुंतवणूकदारांचे लक्ष सुप्रीम कोर्टाच्या सुनावणीकडे लागले आहे. न्यायालय सरकारला काही स्पष्टीकरण मागत आहे का किंवा या कायद्यात काही दुरुस्ती (Amendment) केली जाते का, यावर मीडिया क्षेत्राचे भविष्य अवलंबून असेल. जोपर्यंत ही स्पष्टता येत नाही, तोपर्यंत मीडिया कंपन्यांच्या कंटेंट निर्मिती आणि वितरणावर काही प्रमाणात जोखीम वाढण्याची शक्यता आहे.