अमेरिकेतील एका फेडरल कोर्टाने AI कंपनी Anthropic आणि लेखकांच्या गटातील **$1.5 अब्ज** डॉलर्सच्या सेटलमेंटला अंतिम मंजुरी दिली आहे. AI ट्रेनिंगसाठी वापरलेल्या लाखो कॉपीराइट पुस्तकांसाठी कंपनीला प्रति पुस्तक **$3,000** द्यावे लागतील. या निर्णयामुळे सध्याचा खटला मिटला असला तरी, AI ट्रेनिंग डेटासाठी 'फेअर यूज' (Fair Use) चा व्यापक प्रश्न उद्योगासाठी अनुत्तरित आहे.
Detailed Coverage
अमेरिकेच्या डिस्ट्रिक्ट कोर्टाच्या न्यायाधीशांनी आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) कंपनी Anthropic शी संबंधित $1.5 अब्ज डॉलर्सच्या सेटलमेंटला अंतिम मान्यता दिली आहे. या करारामुळे लेखकांनी आणि प्रकाशकांनी AI कंपन्यांवर लावलेला कॉपीराइट उल्लंघनाचा खटला संपुष्टात आला आहे. Anthropic वर आरोप होता की, त्यांनी AI मॉडेल्सना प्रशिक्षित करण्यासाठी परवानगीशिवाय कॉपीराइट केलेल्या कामांचा वापर केला. या सेटलमेंटनुसार, Anthropic त्यांच्या ट्रेनिंग डेटामध्ये आढळलेल्या अंदाजे 5 लाख कॉपीराइट केलेल्या कामांसाठी प्रति काम $3,000 इतकी रक्कम देणार आहे.
कायदेशीर वादाची पार्श्वभूमी
हा खटला Anthropic ने AI सिस्टीमला शिकवण्यासाठी डेटा कसा मिळवला यावर केंद्रित होता. कंपनीने कायदेशीररित्या विकत घेतलेल्या साहित्याचा वापर केला असला तरी, पायरेटेड डिजिटल लायब्ररींमधून डाउनलोड केलेली पुस्तके वापरल्याबद्दल त्यांना टीकेला सामोरे जावे लागले. या प्रकरणाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात, न्यायालयाने हे देखील म्हटले की, अशा प्रकारे कॉपी केलेल्या प्रती मिळवण्याचे मार्ग बेकायदेशीर होते. संभाव्य ज्युरी ट्रायलमध्ये मोठे नुकसान भरपाई देण्याच्या आर्थिक जोखमी टाळण्यासाठी, Anthropic ने वादींसोबत हा सेटलमेंट करण्याचा निर्णय घेतला.
उद्योगासमोरील आव्हाने आणि कायदेशीर अनिश्चितता
ही मोठी रक्कम असली तरी, अनेक निर्माते आणि कायदेशीर तज्ञांच्या मते, हा सेटलमेंट AI उद्योगासाठी बौद्धिक संपदा (Intellectual Property) बाबत कोणताही स्पष्ट मार्ग दाखवत नाही. याचे मुख्य कारण म्हणजे 'फेअर यूज' (Fair Use) ची कायदेशीर संकल्पना - जी मॉडेल प्रशिक्षित करण्यासाठी कॉपीराइट डेटा विनामूल्य वापरला जाऊ शकतो की नाही हे ठरवते - ती अजूनही अनिर्णित आहे. Anthropic ने सेटलमेंट निवडल्यामुळे, या प्रकरणावर उच्च न्यायालयात अपील होणार नाही. याचा अर्थ असा की, हा निर्णय इतर कंपन्यांना पाळावा लागणारा बंधनकारक कायदेशीर आदर्श (precedent) तयार करत नाही.
हे कायदेशीर वातावरण व्यापक टेक क्षेत्रासाठी अनिश्चितता निर्माण करते. OpenAI, Google, Meta आणि Midjourney यांसारख्या अनेक मोठ्या कंपन्या सध्या अशाच कॉपीराइट उल्लंघनाच्या खटल्यांना सामोरे जात आहेत. हे खटले वेगवेगळ्या अधिकारक्षेत्रात हाताळले जात असल्याने, देशभरातील न्यायालये परस्परविरोधी निर्णय देऊ शकतात. गुंतवणूकदार आणि उद्योग निरीक्षकांसाठी, AI डेव्हलपमेंटशी संबंधित नियामक आणि कायदेशीर खर्च हा एक महत्त्वाचा धोका आहे. या इतर प्रलंबित खटल्यांचे निकाल भविष्यात AI कंपन्या कायदेशीररित्या आपला ट्रेनिंग डेटा कसा मिळवू शकतील हे ठरवण्यासाठी महत्त्वपूर्ण ठरतील. सध्या तरी, Anthropic ने हा विशिष्ट अडथळा पार केला आहे, परंतु AI नवकल्पना आणि कॉपीराइट संरक्षण यांच्यातील तणाव संपण्यापासून खूप दूर आहे.