AI कॉपीराइट वाद: दिल्ली कोर्टाचा मोठा निर्णय? OpenAI च्या ChatGPT बद्दल काय म्हणाले न्यायाधीस?

OpenAI कॉपीराइट खटल्याची सुनावणी पूर्ण

ASIAN NEWS INTERNATIONAL (ANI) आणि OpenAI यांच्यातील कॉपीराइट उल्लंघनाच्या (copyright infringement) खटल्याची सुनावणी पूर्ण झाली असून, दिल्ली हायकोर्टाने आता आपला निकाल राखून ठेवला आहे. भारतातील हा एक महत्त्वाचा खटला मानला जात आहे, कारण यात ChatGPT सारख्या AI मॉडेल्सना प्रशिक्षित करण्यासाठी ANI च्या बातम्यांचा वापर परवानगीशिवाय केल्याचा आरोप OpenAI वर आहे.

ANI आणि OpenAI चे युक्तिवाद

न्यायमूर्ती अमित बन्सल यांच्यासमोर ANI आणि OpenAI या दोघांनीही आपली अंतिम बाजू मांडली. ANI ने स्पष्ट केले की, त्यांची बातमी सार्वजनिकरित्या उपलब्ध असली तरी, OpenAI ला ती कॉपी करण्याचा किंवा ट्रेनिंगसाठी वापरण्याचा अधिकार नाही. यावर OpenAI ने युक्तिवाद केला की, तथ्यांवर (facts) कोणाचेही मक्तेदारी (monopoly) असू शकत नाही आणि कंटेंट मालक त्यांच्या साहित्याचा वापर रोखण्यासाठी 'ब्लॉकलिस्ट' (blocklist) सारखे पर्याय वापरू शकतात.

कोर्टाने विचारात घेतलेले मुख्य मुद्दे

यापूर्वी कोर्टाने या प्रकरणात चार मुख्य प्रश्नांवर विचार करण्याचे निश्चित केले होते:

• ANI चा डेटा AI ट्रेनिंगसाठी साठवणे हा कॉपीराइटचा भंग आहे का?
• AI मॉडेल्सनी प्रतिसाद (responses) देण्यासाठी या डेटाचा वापर करणे हा कॉपीराइटचा भंग आहे का?
• भारताच्या कॉपीराइट कायद्याच्या (Copyright Act of 1957) अंतर्गत हा वापर 'फेअर यूज' (fair use) मानला जाईल का?
• OpenAI चे सर्व्हर अमेरिकेत असल्याने भारतीय कोर्टांना या प्रकरणात अधिकार (jurisdiction) आहे का?

उद्योगाचे या केसकडे लक्ष

या खटल्याचे महत्त्व लक्षात घेऊन, कोर्टाने कायदेशीर गुंतागुंत समजून घेण्यासाठी अॅडव्होकेट आदर्श रमणजन आणि डॉ. आरुल जॉर्ज स्कॅरिया यांची मदत घेतली. तसेच, 'डिजिटल न्यूज पब्लिशर्स असोसिएशन' (DNPA) सह अनेक गटांनी हस्तक्षेप (intervention) करण्यासाठी अर्ज दाखल केले आहेत. यावरून मीडिया आणि टेक्नॉलॉजी या दोन्ही क्षेत्रांवर या निकालाचे काय परिणाम होऊ शकतात, याबद्दलची चिंता स्पष्ट होते.