हैदराबादमधील VNRVJIET आणि इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ मिलेट्स रिसर्च (IIMR) च्या संशोधकांनी ऑटोमेटेड मिलेट रोटी मेकरसाठी डिझाइन पेटंट मिळवले आहे. या प्रकल्पामुळे घरांमध्ये मिलेट (भरडधान्य) आधारित आहाराचे सेवन सोपे होणार आहे.
हैदराबादमधील व्हीएनआर विज्ञाना ज्योती इन्स्टिट्यूट ऑफ इंजिनिअरिंग अँड टेक्नॉलॉजी (VNRVJIET) आणि इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ मिलेट्स रिसर्च (IIMR) यांच्या संयुक्त विद्यमाने मिलेट (भरडधान्य) पासून रोटी बनवण्यासाठी एका नवीन ऑटोमेटेड मशीनला औद्योगिक डिझाइन पेटंट मिळाले आहे.
घराघरात पौष्टिक मिलेट आधारित पदार्थांचा समावेश करणे सोपे व्हावे, यासाठी हे संशोधन करण्यात आले आहे. विशेषतः, मिलेट पिठापासून रोटी बनवणे हे पारंपरिकरित्या खूप किचकट आणि वेळखाऊ काम आहे. गव्हाच्या पिठाप्रमाणे यात ग्लुटेन नसल्यामुळे, कणिक मळणे आणि लाटणे हे खूप कष्टाचे ठरते. यामुळे अनेक कुटुंबे आरोग्यदायी मिलेटचा आहारात समावेश करू शकत नाहीत.
या समस्येवर मात करण्यासाठी, संशोधकांच्या टीमला IIMR शी संबंधित इन्क्युबेशन सेंटर, NUTRI-Hub कडून ₹3 लाख चे अनुदान मिळाले. या मशीनमुळे कणिक मळण्यापासून ते रोटी आकार देण्यापर्यंतची संपूर्ण प्रक्रिया सोपी होणार आहे, ज्यामुळे व्यस्त कुटुंबांसाठी दररोज मिलेट रोटी बनवणे सोयीचे होईल.
या शोधाचे एक महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्याची किंमत. बाजारात उपलब्ध असलेल्या सध्याच्या ऑटोमेटेड रोटी मेकिंग मशीनची किंमत सुमारे ₹1.5 लाख आहे, तर संशोधकांनी या मशीनची किंमत अंदाजे ₹40,000 पर्यंत आणण्याचे लक्ष्य ठेवले आहे. कमी किमतीमुळे हे तंत्रज्ञान अधिक सामान्य ग्राहकांसाठी उपलब्ध होईल, जी अन्न तंत्रज्ञान क्षेत्रातील नवीन हार्डवेअरसाठी एक मोठी समस्या असते.
हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की VNRVJIET ही एक शैक्षणिक संस्था आहे, सार्वजनिकरित्या व्यापार करणारी कंपनी नाही. हा प्रकल्प सध्या संशोधन आणि प्रोटोटाइप टप्प्यात आहे. हे तंत्रज्ञान घरगुती स्वयंपाकघरांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी, संस्थेला या शोधाला प्रयोगशाळेतील प्रोटोटाइपवरून व्यावसायिक उत्पादनात रूपांतरित करावे लागेल. यासाठी उत्पादन भागीदार शोधणे, खाजगी कंपन्यांना तंत्रज्ञान परवाना देणे किंवा एक समर्पित व्यवसाय युनिट स्थापित करणे आवश्यक आहे.
पेटंट मिळणे हे एक मोठे यश असले तरी, यशस्वी प्रोटोटाइपवरून मोठ्या प्रमाणात उत्पादन बाजारात आणण्यात अनेक सामान्य व्यावसायिक धोके आहेत. यामध्ये उत्पादन खर्च कमी ठेवून हार्डवेअरचे उत्पादन मोठ्या प्रमाणात वाढवणे, वेगवेगळ्या प्रकारच्या मिलेट पिठासाठी मशीनची सातत्यपूर्ण कार्यक्षमता सुनिश्चित करणे आणि बाजारातील इतर मोठ्या कंपन्यांशी स्पर्धा करणे यासारख्या अडचणींचा समावेश आहे. पुढील टप्प्यात मशीनची विश्वासार्हता तपासणे आणि मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन व वितरणासाठी व्यावसायिक भागीदार शोधणे अपेक्षित आहे.