चीनने टनेल बोरिंग मशिन्सवर (TBM) निर्बंध घातले असले तरी, भारतातील मेट्रो आणि रेल्वे प्रकल्पांना याचा कोणताही धोका नाही. Herrenknecht सारख्या जर्मन कंपन्यांचे मजबूत जाळे आणि BEML च्या स्वदेशी निर्मितीच्या प्रयत्नांमुळे भारताचा सप्लाय चेन सुरक्षित आहे.
चीनने १८ नोव्हेंबरपासून टनेल बोरिंग मशिन्सच्या निर्यातीवर कडक नियम लागू केले आहेत. 'राष्ट्रीय सुरक्षेचे' कारण देत चीनने उचललेल्या या पावलामुळे जागतिक स्तरावर चिंतेचे वातावरण असले, तरी भारताच्या दृष्टीने हा धोका नगण्य आहे. याचे मुख्य कारण म्हणजे भारतीय कंत्राटदार मोठ्या प्रमाणावर युरोपियन तंत्रज्ञानावर अवलंबून आहेत.
जर्मन वर्चस्व आणि सुरक्षितता
जर्मनीची दिग्गज कंपनी 'Herrenknecht' २००७ पासून चेन्नईमध्ये उत्पादन केंद्र चालवत आहे. आकडेवारीनुसार, सध्या भारतात वापरल्या जाणाऱ्या सुमारे निम्म्या TBM मशिन्स या जर्मन बनावटीच्या आहेत. चिनी मशिन्स स्वस्त असल्या तरी, भारतीय कंपन्या दीर्घकालीन टिकाऊपणा आणि कमी मेंटेनन्स खर्चामुळे जर्मन मशिन्सला पसंती देतात. चेन्नई मेट्रोच्या विस्तारीकरणात सध्या १० जर्मन मशिन्स कार्यरत आहेत, जे या तंत्रज्ञानाच्या सखोल वापराचे उदाहरण आहे.
BEML कडून स्वदेशी निर्मितीवर भर
सरकार आता परकीय अवलंबित्व कमी करण्यावर भर देत आहे. २०२५ ते २०३५ या काळात भारतात एकूण ३४० TBM मशिन्सची गरज भासणार आहे. प्रत्येक मशीनची किंमत ₹८० कोटी ते ₹८०० कोटी दरम्यान असल्याने, आयात करण्यासाठी मोठी परकीय चलन खर्ची पडते. यामुळेच सरकारी कंपनी BEML ला ६ ते १६.५ मीटर व्यासाच्या मशिन्स विकसित करण्याचे काम देण्यात आले आहे.
भविष्यातील आव्हान
कोलकाता मेट्रोसारख्या प्रकल्पांत स्थानिक पातळीवर जुळणी केलेल्या मशिन्स वापरल्या गेल्या आहेत, मात्र पूर्णपणे 'मेक इन इंडिया' TBM बनवण्यासाठी संशोधन आणि विशेष चाचणी पायाभूत सुविधांमध्ये मोठ्या गुंतवणुकीची गरज आहे. गुंतवणूकदारांनी BEML च्या प्रगतीकडे विशेष लक्ष देणे गरजेचे आहे, कारण ही स्वदेशी क्षमता भारताचा भांडवली खर्च कमी करण्यासाठी महत्त्वाची ठरणार आहे.