भारताच्या आयुष (Ayush) सेवा क्षेत्राचे मूल्य २०२४-२५ या आर्थिक वर्षात $३६.९२ अब्जांवर पोहोचले आहे. १७% वार्षिक वाढीच्या दराने हे क्षेत्र प्रगती करत असून, २०४७ पर्यंत याचे मूल्य $३१८ अब्ज होईल असा अंदाज आहे.
पारंपारिक चिकित्सा पद्धती म्हणून ओळखले जाणारे आयुष (Ayush) क्षेत्र आता देशाच्या अर्थव्यवस्थेचा एक महत्त्वाचा आधारस्तंभ बनले आहे. 'रिसर्च अँड इन्फॉर्मेशन सिस्टम फॉर डेव्हलपिंग कंट्रीज' (RIS) च्या अहवालानुसार, २०२४-२५ या आर्थिक वर्षात या क्षेत्राने $३६.९२ अब्जांचा महसूल मिळवला आहे. २०२२-२३ पासून हे क्षेत्र १७% च्या वार्षिक दराने वाढत असून, आता हे क्षेत्र अधिक संघटित आणि प्रमाणित स्वरूपात विस्तारत आहे. क्लिनिक्स आणि डे-केअर सेंटर्सचा वाटा या एकूण महसुलात ७१% पेक्षा जास्त आहे.
वाढीचे प्रमुख घटक आणि मेडिकल टुरिझम
आयुर्वेदाचा या बाजारपेठेत सर्वाधिक वाटा असून, त्याने $१७.७३ अब्ज किंवा एकूण महसुलाच्या ४८% वाटा उचलला आहे. दुसरीकडे, योगा सेंटर्स आणि वेलनेस रिसॉर्ट्सचा समावेश असलेले वेलनेस सेगमेंट २१% पेक्षा जास्त दराने वेगाने वाढत आहे. या वाढीमागे 'मेडिकल व्हॅल्यू ट्रॅव्हल'चा मोठा वाटा आहे. पंचकर्मासारख्या उपचारांसाठी येणारे परदेशी रुग्ण जरी एकूण रुग्णसंख्येच्या केवळ ५% असले, तरी हॉस्पिटल सेगमेंटच्या एकूण कमाईत त्यांचा वाटा १५% ते २५% पर्यंत आहे.
डिजिटल ट्रान्सफॉर्मेशन आणि विश्वासार्हता
आता आयुष सेवा देणाऱ्या संस्थांची यशोगाथा त्यांच्या डिजिटल उपस्थितीवर अवलंबून आहे. ज्या केंद्रांच्या स्वतःच्या वेबसाइट्स आहेत, त्यांना परदेशातून तीन पटीने जास्त चौकशी प्राप्त होते. तसेच, NABH किंवा ISO सारख्या प्रमाणपत्रांमुळे ग्राहकांचा विश्वास वाढतोय; अशा प्रमाणित केंद्रांवर विना-प्रमाणित केंद्रांच्या तुलनेत दुप्पट रुग्ण येतात. २०४७ चे $३१८ अब्जांचे उद्दिष्ट गाठण्यासाठी डिजिटल हेल्थ रेकॉर्ड्स आणि पायाभूत सुविधांचा विकास करणे हे क्षेत्रासमोरचे मुख्य आव्हान आहे.
गुंतवणूकदारांसाठी काय महत्त्व आहे?
दाबर (Dabur) आणि इमामी (Emami) सारख्या मोठ्या FMCG कंपन्यांचे या क्षेत्रातील पोर्टफोलिओ आधीच भक्कम आहेत. गुंतवणूकदारांसाठी हे क्षेत्र आता केवळ आरोग्य सेवा नसून एक वाढती बाजारपेठ आहे. तथापि, जागतिक स्तरावर टिकून राहण्यासाठी क्लिनिकल डेटा आणि दर्जात्मक मानकांचे पालन करणे आवश्यक ठरेल. भविष्यात सरकारी धोरणे, डिजिटल पायाभूत सुविधा आणि आंतरराष्ट्रीय रुग्णांना आकर्षित करणाऱ्या पॉलिसीज यांवर गुंतवणूकदारांचे बारीक लक्ष असेल.