भारतातील संशोधकांचे कमाल! कर्करोगावर लढणारे नॅनोबॉट्स आणि वॉटर टेस्टिंग तंत्रज्ञान सादर

कर्करोगावर मात करण्यासाठी नॅनोबॉट्स

मोहाली येथील इन्स्टिट्यूट ऑफ नॅनो सायन्स अँड टेक्नॉलॉजी (INST) येथील संशोधकांनी एक अद्भुत शोध लावला आहे. त्यांनी लाईट-चालित (light-driven) नॅनोबॉट्स तयार केले आहेत, जे स्तनाच्या कर्करोगाच्या पेशींना लक्ष्य करून नष्ट करू शकतात.

या तंत्रज्ञानामध्ये अप-कन्व्हर्जन नॅनोपार्टिकल्सचा वापर केला जातो, जे इन्फ्रारेड (NIR) लाईटचे उष्णतेमध्ये रूपांतर करतात. विशेष म्हणजे, UV लाईटऐवजी NIR लाईटचा वापर अधिक प्रभावी आहे कारण तो पेशींमध्ये खोलवर प्रवेश करू शकतो आणि निरोगी पेशींना कमी नुकसान पोहोचवतो. या नॅनोबॉट्सवर फॉलिक ऍसिडचा लेप असल्यामुळे, ते कर्करोगाच्या पेशींना (ज्यांवर फॉलेट रिसेप्टर्स जास्त प्रमाणात असतात) विशिष्टपणे चिकटतात. प्राण्यांवरील चाचण्यांमध्ये (preclinical animal models) हे परिणाम आश्वासक असले तरी, वैद्यकीय तंत्रज्ञान प्रयोगशाळेतून मानवी क्लिनिकल चाचण्यांपर्यंत पोहोचण्यासाठी एक लांब आणि कठीण नियामक प्रक्रिया पार करावी लागते, ज्यात CDSCO सारख्या संस्थांची मंजुरी मिळवणे आवश्यक आहे. हे कोणत्याही नवीन आरोग्य तंत्रज्ञानासाठी मोठे आव्हान आहे.

पाण्याचे शुद्धीकरण सोपे होणार: E-Eye तंत्रज्ञान

यासोबतच, IIT गुवाहाटी येथील संशोधकांनी पर्यावरण तंत्रज्ञानातही प्रगती केली आहे. त्यांनी 'E-Eye' नावाचे एक पोर्टेबल ऑप्टिकल उपकरण विकसित केले आहे. हे उपकरण आर्सेनिक, शिसे, लोह, क्रोमियम, फ्लोराईड आणि ई. कोलाय (E. coli) यांसारख्या पाण्यातील दूषित घटकांचे ऑन-साइट (on-site) डिटेक्शन करण्यासाठी बनवले आहे.

या उपकरणाची किंमत अंदाजे ₹3,500 आहे आणि प्रत्येक चाचणीसाठी ₹2 खर्च येतो. हे उपकरण रंगातील बदलांद्वारे दूषित घटक ओळखते आणि वॉटर ट्रीटमेंट प्लांटला वायरलेस पद्धतीने डेटा पाठवते. शैक्षणिक नवोपक्रमातून हे तंत्रज्ञान बाजारात आणण्यासाठी, टीमने 'Envionix Labs Pvt Ltd' नावाचा स्टार्टअप सुरू केला आहे. या उत्पादनाच्या यशस्वितेसाठी उत्पादन क्षमता वाढवणे, सध्याच्या प्रयोगशाळा उपकरणांपेक्षा अधिक किफायतशीर बनवणे आणि नगरपालिका किंवा औद्योगिक वॉटर ट्रीटमेंट सुविधांमध्ये याचा अवलंब करणे महत्त्वाचे ठरेल.

नवीन ऊर्जा तंत्रज्ञान: फ्लेक्सिबल सोलर सेल्स

याव्यतिरिक्त, गुरुग्राम-स्थित P3C टेक्नॉलॉजी अँड सोल्युशन्स कंपनी नवीन ऊर्जा सामग्रीवर काम करत आहे. ते खास करून परोव्हस्काईट (perovskite) आधारित फ्लेक्सिबल सोलर सेल्स विकसित करत आहेत. पारंपरिक कडक सोलर पॅनेलच्या विपरीत, हे पातळ-फिल्म सेल्स वेअरेबल्स (wearables) आणि वाहनांसारख्या विविध पृष्ठभागांवर वापरले जाऊ शकतात. कंपनी सध्या परोव्हस्काईट तंत्रज्ञानातील सामान्य समस्या, जसे की मटेरियलची टिकाऊपणा आणि मोठ्या प्रमाणावरील उत्पादनातील सातत्य, यावर तोडगा काढण्यासाठी पायलट प्रोजेक्ट्सवर काम करत आहे.

डीप-टेक संशोधनातील आव्हाने

डीप-टेक नवकल्पनांवर लक्ष ठेवणाऱ्यांसाठी, या तंत्रज्ञानापुढील मुख्य आव्हान 'व्हॅली ऑफ डेथ' (valley of death) आहे. यशस्वी संशोधन प्रोटोटाइपपासून व्यावसायिकदृष्ट्या व्यवहार्य आणि स्केलेबल उत्पादनापर्यंतचा प्रवास खूप कठीण असतो. गुंतवणूकदार अनेकदा परवाना संधी (licensing opportunities), मोठ्या सूचीबद्ध तंत्रज्ञान किंवा फार्मा कंपन्यांशी संभाव्य भागीदारी किंवा अंतिम अधिग्रहणासाठी (acquisition) या टप्प्यावर लक्ष ठेवतात. या टप्प्यावरील जोखमींमध्ये सातत्यपूर्ण निधीची आवश्यकता, मोठ्या प्रमाणावरील उत्पादनातील तांत्रिक अडचणी आणि बाजारात उपलब्ध असलेल्या पर्यायांशी स्पर्धा करण्याची क्षमता यांचा समावेश आहे. या नवकल्पनांसाठी पुढील लक्ष वेधून घेण्यासारखे मुद्दे म्हणजे व्यावसायिक परवान्यांची प्रगती, E-Eye उपकरणासाठी यशस्वी फील्ड ट्रायल्स आणि परोव्हस्काईट सोलर सेल्सच्या टिकाऊपणा चाचण्यांमधील प्रगती असेल.