भारतातील प्रमुख हॉस्पिटल चेन २०३० पर्यंत ३४,००० पेक्षा जास्त बेड वाढवण्याच्या तयारीत आहेत. मात्र, ३०% पेक्षा जास्त असलेले कर्मचारी सोडून जाण्याचे प्रमाण (Attrition Rate) ऑपरेशनल स्थिरतेसाठी मोठे आव्हान ठरत आहे. महसुलात वाढ होत असली तरी, वाढता पगार आणि विस्ताराचा खर्च नफ्यावर (Profit Margins) कसा परिणाम करेल, याकडे गुंतवणूकदारांचे लक्ष आहे.
भारतातील हेल्थकेअर क्षेत्र सध्या पायाभूत सुविधांच्या मोठ्या विस्ताराच्या टप्प्यातून जात आहे. Apollo Hospitals, Max Healthcare, Fortis Healthcare आणि Narayana Hrudayalaya यांसारख्या दिग्गज कंपन्यांनी २०३० पर्यंत ३४,००० हून अधिक बेड जोडण्याचे नियोजन केले आहे. हे ध्येय देशातील वाढती आरोग्यसेवा मागणी पूर्ण करण्यासाठी ठेवण्यात आले आहे, पण या प्रक्रियेत स्टाफ तुटवड्याची समस्या गंभीर बनली आहे.
गुंतवणुकीसाठी आव्हानात्मक परिस्थिती
दिग्गज हॉस्पिटल चेनने आर्थिक वर्ष २०२६ मध्ये १५% पेक्षा जास्त रेव्हेन्यू आणि EBITDA ग्रोथ नोंदवली असली, तरी निव्वळ नफ्यावर दबाव कायम आहे. सध्या कंपन्यांचे एकत्रित EBITDA मार्जिन २३% च्या आसपास स्थिर आहे. नवीन भरती आणि त्यांना प्रशिक्षित करण्यावर होणारा मोठा खर्च या मार्जिन स्थिरतेचे मुख्य कारण आहे.
कर्मचाऱ्यांची गळती रोखण्यासाठी प्रयत्न
पगाराचा वाढता खर्च नियंत्रणात ठेवण्यासाठी आता अनेक हॉस्पिटल चेन नवनवीन धोरणे आखत आहेत. यामध्ये कर्मचाऱ्यांना दीर्घकाळ टिकवून ठेवण्यासाठी ESOPs (Employee Stock Option Plans) चा वापर वाढला आहे. तसेच, National Medical Commission ने फॉर-प्रॉफिट कंपन्यांना मेडिकल कॉलेज सुरू करण्याची परवानगी देण्याबाबतचा प्रस्ताव मांडला आहे. Max Healthcare सारख्या कंपन्या या दिशेने पावले टाकत आहेत, जेणेकरून भविष्यात स्वतःची डॉक्टरांची टीम तयार करून बाहेरील महागड्या भरतीवर अवलंबून राहावे लागणार नाही.
कर्जाचा भार आणि रिस्क
विस्तारासाठी हॉस्पिटल कंपन्या मोठ्या प्रमाणावर कर्ज घेत आहेत. २०२६ च्या सुरुवातीला या क्षेत्राचे Debt-to-EBITDA प्रमाण २.४ ते २.६ पट इतके असल्याचे दिसून येते. जरी हे प्रमाण सध्या नियंत्रणात असले, तरी बेड भरण्यास विलंब झाला किंवा वेतनातील महागाई वाढली, तर त्याचा थेट परिणाम कॅश फ्लोवर होऊ शकतो.
गुंतवणूकदारांनी हे लक्षात घेतले पाहिजे की, हॉस्पिटल व्यवसाय हा पूर्णपणे कौशल्यावर आधारित आहे. त्यामुळे बेडची संख्या वाढवण्यापेक्षा, ते बेड किती लवकर आणि कार्यक्षमतेने भरले जातात, यावरच कंपन्यांचे भविष्यातील नफा मार्जिन अवलंबून असेल.