भारतात रोबोटिक सर्जरीचा वापर वेगाने वाढत असून, २०२१ मधील ८,९१२ वरून ही संख्या २०२५ पर्यंत तब्बल ४४,८५७ वर पोहोचली आहे. दिल्ली-NCR हे याचे प्रमुख केंद्र बनले आहे.
भारतातील आरोग्य क्षेत्रात 'रोबोटिक-असिस्टेड सर्जरी'चा वापर मोठ्या प्रमाणावर वाढताना दिसत आहे. 'सोसायटी ऑफ रोबोटिक सर्जरी (SRS) इंडिया २०२६' मध्ये सादर करण्यात आलेल्या आकडेवारीनुसार, २०२१ मध्ये जिथे केवळ ८,९१२ शस्त्रक्रिया झाल्या होत्या, तिथे २०२५ पर्यंत हा आकडा ४४,८५७ वर पोहोचला आहे. युरोलॉजी, गायनॅकॉलॉजी आणि जनरल सर्जरीसारख्या क्षेत्रांत आता तंत्रज्ञानाचा वापर सामान्य झाला आहे.
दिल्ली-NCR चा दबदबा
देशात सध्या दिल्ली-NCR हे रोबोटिक सर्जरीचे मुख्य हब बनले आहे. या क्षेत्रात ३९ रुग्णालयांमध्ये रोबोटिक सिस्टिम्स बसवण्यात आल्या आहेत. विशेष म्हणजे, ११ रुग्णालये तर एकापेक्षा जास्त रोबोटिक युनिट्सचा वापर करत आहेत. २०२१ मध्ये या भागात २,२५७ शस्त्रक्रिया झाल्या होत्या, ज्या २०२५ पर्यंत १०,९३७ वर पोहोचल्या आहेत.
भविष्यातील संधी आणि आव्हाने
या क्षेत्राचे मार्केट २०३१ पर्यंत $४ अब्ज (सुमारे ३३,००० कोटी रुपये) पर्यंत जाण्याचा अंदाज आहे. वार्षिक १०% दराने हे क्षेत्र वाढण्याची शक्यता आहे. मात्र, मोठ्या हॉस्पिटल चेन आणि तंत्रज्ञान पुरवठादारांसमोर काही आव्हानेही आहेत:
- खर्च: रोबोटिक सिस्टिम बसवणे आणि त्यांचा मेंटेनन्स खर्च अत्यंत महागडा आहे.
- विमा कव्हरेज: अनेकदा अशा शस्त्रक्रिया 'इलेक्टिव्ह' मानल्या जातात, त्यामुळे विमा कंपन्यांकडून पूर्ण कव्हरेज मिळणे कठीण होते.
- युटिलायझेशन: आर्थिक फायद्यासाठी प्रत्येक सिस्टिमवर वर्षाला किमान १२० शस्त्रक्रिया होणे गरजेचे आहे.
आगामी काळात टेली-सर्जरी (Telesurgery) द्वारे टियर-२ आणि टियर-३ शहरांत आरोग्य सुविधा पोहोचवण्याचे स्वप्न पाहिले जात आहे. मात्र, त्यासाठी डिजिटल पायाभूत सुविधा आणि सायबर सुरक्षेची भक्कम जोड असणे आवश्यक आहे.